Komitet Noblowski 8 października 2025 roku ogłosił laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. Wyróżnienie otrzymali japoński badacz Susumu Kitagawa, Brytyjczyk Richard Robson oraz amerykański chemik Omar Yaghi — za opracowanie metaloorganicznych struktur szkieletowych (MOF), które stały się przełomem w nauce o materiałach, pisze geopolityka.org, powołując się na biuro prasowe Fundacji Nobla.
Istota odkrycia
Naukowcy stworzyli nowy typ architektury molekularnej, w której jony metali pełnią rolę „węzłów” połączonych długimi łańcuchami organicznymi. Takie struktury tworzą kryształy z dużymi pustkami, zdolnymi do wychwytywania, magazynowania i przepuszczania różnych substancji — od gazów po wodę.
MOF można dostosować do konkretnych potrzeb: zmieniając skład elementów, badacze uzyskują właściwości niezbędne do wychwytywania dwutlenku węgla, pozyskiwania wody z powietrza lub przyspieszania reakcji chemicznych.
Historia odkrycia
Pierwszy krok w tym kierunku zrobił Richard Robson w 1989 roku. Połączył on jony miedzi z cząsteczkami organicznymi, uzyskując kryształ o rozbudowanej wewnętrznej strukturze. Mimo że materiał był niestabilny, praca ta stała się podstawą dalszych badań.
W latach 1990–2000 Susumu Kitagawa i Omar Yaghi udoskonalili metodę, tworząc stabilne i elastyczne MOF o kontrolowanych właściwościach. Od tego czasu na świecie zsyntetyzowano dziesiątki tysięcy takich związków, przydatnych w zastosowaniach ekologicznych i technologicznych — oczyszczaniu wody, wychwytywaniu szkodliwych gazów oraz magazynowaniu energii.
Kontekst nagrody
Nagroda Nobla w dziedzinie chemii przyznawana jest od 1901 roku i należy do pięciu klasycznych wyróżnień ustanowionych przez Alfreda Nobla. W ubiegłym roku nagrodę podzielili David Baker — za opracowanie metod obliczeniowego projektowania białek, oraz Demis Hassabis i John Jumper — za stworzenie systemu sztucznej inteligencji przewidującego strukturę przestrzenną białek.
Przeczytaj także: Nagroda Nobla z fizyki 2025: którzy naukowcy zostali wyróżnieni.
