środa, 05 marzec 2014 10:09

Tomasz Skowronek: 'Biblia' o Chile

Oceń ten artykuł
(4 głosów)

chile_min


  Tomasz Skowronek

Recenzja: Jarosław Spyra, Chile, Warszawa 2013, Wydawnictwo TRIO, 718 ss. 

Od kilku lat wydawnictwo Trio wydaje serię „Historia Państw Świata w XX Wieku”. To zbiór monografii, poświęconych historii współczesnej różnych państw świata. Tym razem wydawnictwo skupiło swoją uwagę na Chile.

Ponad 700-stronicowa monografia jest dziełem Jarosława Spyry, osoby doskonale znającej realia latynoamerykańskie. Autor w latach 2002–2007 sprawował funkcję ambasadora RP w Chile.

Na polskim rynku wydawniczym niewiele jest książek poświęconych temu krajowi, a przecież jest to jedno z najciekawszych państw Ameryki Południowej. Jedno z najbogatszych i najstabilniejszych w regionie, które od lat odnotowuje dynamiczny wzrost PKB, a jednocześnie posiada bardzo ciekawą i burzliwą historię. Nawet, jeśli w Polsce ukazywały się jakieś opracowania w tym temacie, to skupiały się praktycznie tylko na jednym wycinku – zamachu stanu w 1973 r., często pomijając wcześniejsze i późniejsze losy tego państwa. Na ogół były to również pozycje znacznie słabsze merytorycznie i faktograficznie od omawianej publikacji, przeważnie opowiadające się po jednej ze stron chilijskiej sceny politycznej. Tymczasem książka J. Spyry to tak naprawdę pierwsza tak obszerna praca na temat historii tego państwa. Autor przedstawił w sposób obiektywny i ciekawy burzliwą historię Chile – od ogłoszenia niepodległości aż po czasy obecne, w której bardzo dobrze podsumowano najważniejsze i kluczowe wydarzenia społeczno-polityczne tego południowoamerykańskiego państwa. Prócz tego, pod względem faktograficznym, praca stanowi prawdziwą kopalnię wiedzy o genezie i znaczeniu tego kraju w regionie Ameryki Południowej.

Książka składa się z ośmiu nienumerowanych rozdziałów, traktujących o historii kraju. Lekturę uzupełniają liczne czarno-białe fotografie, stanowiące interesujący dodatek. Z pierwszych trzech rozdziałów dowiemy się, jak Chile kształtowało się w czasach kolonialnych. Dalej opisano pierwsze niepodległe rządy, relacje z sąsiadami, czy w końcu okres rządów parlamentarnych, które zakończyły się w 1925 r. wprowadzeniem systemu prezydenckiego. Nie zabrakło tu oczywiście przedstawienia autorytarnych rządów Carlosa Ibaneza, który stworzył struktury instytucjonalne państwa obowiązujące do dzisiaj. Wspomniana została także mało znana historia buntu wojskowo-cywilnego i proklamowania republiki socjalistycznej, która jednak szybko upadła.

Kolejne dwa rozdziały obrazują rządy radykałów i frontu ludowego, okres budowy lewicowych koalicji antyfaszystowskich, czy spory między komunistami a socjalistami. Niezwykle wartościowy jest opis społeczeństwa chilijskiego, zwłaszcza rosnąca rola kobiet, życie kulturowe oraz coraz większy wpływ telewizji na politykę. Jednakże autor przede wszystkim skupił się na analizie różnych eksperymentów ideologicznych, których w tym czasie dotknęły Chile. W latach 1952–1970 kraj doświadczył różnych cykli politycznych, w tym ponownego dojścia do władzy gen. C. Ibaneza, jak również rządów Jorge Allesandriego, który zliberalizował gospodarkę kraju. Autor wyczerpująco opisał też głębokie reformy, które dokonywały się w duchu chrześcijańskiej demokracji, którym przewodził chadek Eduardo Frei. Polityk ten mimo, że opowiadał się za wolnością polityczną i dążył do ustanowienia kontroli państwa nad bogactwami naturalnymi, był krytykowany zarówno przez prawicę jak i lewicę. Przez tych pierwszych uważany był za kryptokomunistę, dla tych drugich był z kolei za mało radykalny.

J. Spyra dokonał szczegółowej analizy każdego z rządów. Oprócz tego opisał w zajmujący sposób wybory prezydenckie i porażki wyborcze S. Allende. Autor przybliżył także inne aspekty, mniej znane przynajmniej w Polsce, jak zaangażowanie Stanów Zjednoczonych w latach 1960’ w tym kraju, które wspierały chadecję lub prawicę, aby za wszelką cenę nie dopuścić lewicy i S. Allende do zwycięstwa, jak również kulisy poparcia udzielanego partii komunistycznej przez Związek Radziecki. Innym ciekawym wątkiem, poruszanym w tej części, to wspomnienie o chilijskiej organizacji ELN (Ejercito de Liberacion Nacional), która, wraz z S. Allende, miała udzielać wsparcia logistycznego Ernesto "Che" Guevarze i jego partyzantom w sąsiedniej Boliwii.

W następnych rozdziałach autor skupił uwagę na rządach Jedności Ludowej, które, mimo obiecującego początku, doprowadziły w ostateczności do jednej z największych katastrof gospodarczych w historii kraju. Następnie przeszedł do zamachu stanu i rządów wojskowej junty. Ta część jest najbardziej ciekawa, zwłaszcza w kwestii puczu gen. A. Pinocheta. J. Spyra słusznie zauważył, że „najbardziej trwałym skutkiem zamachu stanu był głęboki podział społeczeństwa chilijskiego, jego wzajemna wrogość oraz stan nieustannej zimnej wewnętrznej wojny. Istniały jak gdyby dwa społeczeństwa. Oba, to propinochetowskie i to opozycyjne, chodziły do różnych szkół (jedno do bogatych i prywatnych, drugie do kiepskich i publicznych), czytały rożną prasę i oglądały różne spektakle teatralne i filmy. Żyły obok siebie, ale nie ze sobą”.

Opisując ten proces autor dał popis rzetelnej wiedzy i analityki. Rzetelnie porównał reformy rządów lewicy i dyktatury, sytuację społeczną, rolę opozycji i kościoła w czasach dyktatury. Nie zabrakło omówienia kryzysu gospodarczego z 1982 r., czy roli jaką pełniła policja polityczna – DINA. Jedyne czego chyba zabrakło w tej części, to brak opisu niesławnej Villi Grimaldi – miejsca, gdzie okrutnie torturowano więźniów politycznych, a która stała się symbolem okrucieństwa pinochetowskiej dyktatury. Jednak tym, co w szczególności powinno zainteresować polskiego czytelnika, to dokładny opis reformy emerytalnej. Chile dla co poniektórych polskich polityków i dziennikarzy uchodziło za wzór rzekomo udanych neoliberalnych reform, na którym miała wzorować się Polska. Gdy pod koniec zeszłego roku kampania wyborcza w Chile nabierała tempa, w Polsce trwała dyskusja na temat systemu Otwartych Funduszy Emerytalnych. Przypomnieć warto w tym kontekście, że polskie reformy w tym zakresie wzorowano właśnie rozwiązaniach chilijskich, gdzie w 1981 r. sprywatyzowano niemal cały system emerytalny. W polskim dyskursie ten aspekt został jednak pominięty.

Ostatnia część książki dotyczy współczesnego Chile i jego roli w stosunkach międzynarodowych, rządów Concertación (koalicja partii lewicowych i chadeckich), a także prób rozliczenia przeszłości. Trochę szkoda również, że w tym rozdziale autor nie wspomniał o studenckich demonstracjach oraz jej liderce – Camili Valejo, które odcisnęły piętno w chilijskiej polityce.

Na końcu pozycji umieszczono kalendarium wydarzeń, uproszczony wykaz prezydentów, wskazówki bibliograficzne oraz indeks osób. Wartym odnotowania jest fakt, że autor korzystał praktycznie wyłącznie z bibliografii hiszpańskojęzycznej.

Podsumowując – mimo prawie 700 stron, książka J. Spyry jest lekturą bardzo przyjemną i zajmującą, napisaną rzeczowym, lekkim i przystępnym językiem. Autor nie ignoruje żadnych ważnych wydarzeń historyczno-politycznych tego latynoskiego państwa. Jednocześnie praca jest ubarwiona wieloma rzadkimi ciekawostkami. Publikację tę warto polecić nie tylko tym, którzy interesują się historią Chile czy Ameryką Łacińską, gdyż dla nich ta lektura jest wręcz obowiązkowa. Książkę polecić należy także tym, którzy na co dzień interesują się innymi regionami świata. Na pewno nie powinni czuć się zawiedzeni. Książka Jarosława Spyry jest z pewnością jedną z najlepszych pozycji ostatnich lat, jeśli chodzi prace dotyczące tematyki  latynoamerykańskiej.

Pozycja do nabycia w księgarni internetowej.

Czytany 7474 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04