poniedziałek, 15 sierpień 2011 09:11

Sarah Scott: Transformacja w państwach poradzieckich

Oceń ten artykuł
(0 głosów)

tranforwuwr


  Sarah Scott

Recenzja: Ryszard Herbut i Walenty Baluk (red.), Transformation of political systems in post-Soviet space, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2010, 332 ss.

Zbiór „Transformation of political systems In post-Soviet space”, pod redakcją Ryszarda Herbuta i Walentego Baluka, w szczegółowy sposób przedstawia ewolucję systemów politycznych byłych republik sowieckich od rozpadu ZSRR aż do czasów obecnych. Rozpoczęcie zbioru od przedstawienia socjo-politycznych, kulturowych i instytucjonalnych uwarunkowań tych państw ustanawia jasny kontekst dla materiału prezentowanego w dalszych częściach tej pracy. Sama transformacja społeczeństw politycznych państw poradzieckich jest analizowana w trzech kategoriach: instytucjonalna struktura danych systemów politycznych, ich typologia (opartą na orientacji partii politycznych) i potencjał rozwojowy społeczeństwa obywatelskiego. Analiza społeczeństwa obywatelskiego jest skupiona na zmianach w mediach i komunikacji politycznej oraz na rozwoju ochrony praw człowieka w byłych republikach radzieckich.

Mimo, że książka prezentuje sporą ilość materiału, jej część została poświęca opisowi ogólnemu. Zaprezentowane w tym tekście 15 republik poradzieckich są niezwykle różnorodne, więc, jak zauważają autorzy, opisanie każdej z nich w szczególe wymagałoby oddzielnych publikacji.
Autorzy pozycji, po zaprezentowaniu swych argumentów za pomocą analizy różnych aspektów państw poradzieckich, stwierdzają, że każde rozwiązanie nadal istniejących problemów w omawianych regionach wymaga oddzielnego podejścia. Analizowane kraje nie mogą być traktowane, jako całość. Powinno się do nich natomiast podchodzić, jak do zróżnicowanych grup o odrębnych kulturach i historii. Autorzy prac publikowanych w tym zbiorze grupują republiki poradzieckie w następujący sposób: państwa bałtyckie (Estonia, Łotwa, Litwa), Europa Wschodnia (Białoruś, Mołdowa, Rosja, Ukraina), Kaukaz Południowy (Armenia, Azerbejdżan, Gruzja) i Azja Środkowa (Kazachstan, Kirgizja, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan). Problemy, na które ta praca kładzie szczególny nacisk,  to wolność mediów i naruszenia praw człowieka. Autorzy zauważają, że w tych dziedzinach istnieją jasne i klarowne wzory, stosowane w państwach Zachodu, to nie są one zawsze przestrzegane w państwach poradzieckich.

Jeżeli chodzi o ochronę mediów i innych form komunikacji politycznej, autorzy twierdzą, że najbardziej do ich rozwoju w omawianej sferze przyczyniły się instytucje europejskie, które wspierają zachodni model mediów demokratycznych. W związku z tym, w całej książce zachodni model medialny jest uważany za optymalny. Autorzy przewidują, iż media w państwach poradzieckich będą się rozwijały się w dwóch przeciwnych kierunkach: w części krajów w stronę większej otwartości, w innych - w stronę większych ograniczeń. Ponadto, w pracy zauważono, że poprawa sytuacji ekonomicznej powinna prowadzić do wzrostu użytkowania Internetu, prowadząc do złamania monopolu telewizji, jako głównego medium komunikacji między władzą a obywatelami. Dzięki temu procesowi nastąpi zwiększenie wolności słowa. Przedstawiona argumentacja, prowadząca do takiego wniosku, jest rzeczowa i przekonująca.

Książka podkreśla również wzrost znaczenia kwestii ochrony praw człowieka. Ich członkowstwo byłych republik radzieckich w organizacjach międzynarodowych (tak regionalnych, jak i globalnych) doprowadziło do upowszechnienia się w ich systemach prawnych światowych wzorców w tej dziedzinie. W tekście autorzy zaznaczają, że szczególnie te kraje, które dążyły do bliższej współpracy lub członkowstwa z UE, poczyniły najwięcej postępów. Jednakże wzmiankowana różnorodność państw, wywodzących się z dawnego ZSRR powoduje, że jednolity model ochrony tych praw jest niemożliwy do wprowadzenia. Autorzy twierdzą, że konieczną odpowiedzią na ten problem jest pomoc międzynarodowa, szczególnie w Azji Środkowej. Jednakże te z państw poradzieckich, które najbardziej potrzebują takiej pomocy, mają najmniej związków z zachodnimi organizacjami, czy instytucjami i, w konsekwencji, są w dużym stopniu przez nie ignorowane.

„Transformations…” dostarcza szczegółowych informacji o piętnastu byłych republikach radzieckich. Dogłębne przybliżenie ich kultur i historii jest istotne, ale dzieje się to kosztem analizy zaznaczonych problemów. Dla przykładu, podczas gdy Estonia, Łotwa i Litwa pojawiają się w zarysie historycznym i opisach rozwoju politycznego regionów, nie ma ich już w samych analizach struktur instytucjonalnych, kultury politycznej czy społeczeństw obywatelskich. Można dyskutować, czy włączenie państw bałtyckich, jako punktu odniesienia jest zasadne, ale jeżeli przyjmiemy, że tak jest w istocie, to w książce powinny się pojawiać również w pozostałych częściach omawiających kolejne państwa. Przykładowo Estonia, Łotwa i Litwa są członkami UE i NATO, a ich społeczeństwa obywatelskie są wyjątkowo dobrze rozwinięte w porównaniu do pozostałych krajów dawnego ZSRR.

Ponadto, mimo wydania pozycji w 2010 r., w tekście Gruzja jest nadal traktowana jako członek Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP), podczas gdy w rzeczywistości Gruzini opuścili tę organizację po wybuchu wojny rosyjsko-gruzińskiej w 2008 r. Wiele z danych statystycznych, którymi posługują się autorzy, odnosi się do roku 2008, jednak obecna odrębność Gruzji od WNP powinna zostać wyraźnie podkreślona.

W książce również w sposób bardzo wybiórczy przeprowadzono analizę społeczeństw obywatelskich w dawnych republikach radzieckich. Do mierzenia ich efektywności używa się jedynie analiz wolności słowa w mediach i poszanowania praw człowieka. Inne aspekty dobrze funkcjonującego społeczeństwa obywatelskiego, tak jak np. działalność NGO-sów, została pominięta. Biorąc pod uwagę, jak złożonym bytem jest społeczeństwo obywatelskie, analiza przedstawiona przez autorów wydaje się niekompletna.

Podsumowując - „Transformation…” zauważa ważne zjawiska i dostarcza jasne i szczegółowe tło dla analiz. Możemy w niej również znaleźć kompletny przegląd systemów politycznych państw dawnego ZSRR, włącznie z opisami dawnych i obecnych partii politycznych, jak również krótkie podsumowania ich podstaw. Jednakże analizy wyrosłe z tak dobrej podstawy, wydają się zbyt krótkie i niedokończone. Ten aspekt jest szczególnie w przypadku kwestii wolności słowa w mediach i praw człowieka, jakkolwiek sam fakt ich analizy jest konieczny i ważny.

tłum. Krzysztof Kokoszczyński

Książka do nabycia w księgarni internetowej Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Pozycja dostępna jest również w języku polskim.

Czytany 6991 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04