wtorek, 17 kwiecień 2012 08:09

Marcin Domagała: Analiza wojennych przekazów

Oceń ten artykuł
(0 głosów)

wojny_balkanskie


  Łukasz Reszczyński

Recenzja:  K. Stępnik, Wojny bałkańskie lat 1912-1913 w prasie polskiej. Korespondencje wojenne i komentarze polityczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej, Lublin 2011, 262 ss.

Jak przy każdej niemal publikacji dotyczącej tematyki bałkańskiej, należy podkreślić wciąż niszowy charakter tej problematyki w polskiej historiografii. Uwaga ta dotyczy zwłaszcza okresu początku XX wieku, oraz związanych z nim tzw. wojen bałkańskich, co stanowi podstawowy obszar badawczy omawianej publikacji. Najnowsza praca autorstwa prof. dr hab. Krzysztofa Stępnika porusza nieznany dotąd aspekt obrazu jaki na temat konfliktów bałkańskich z lat 1912-1913, został przedstawiony w polskiej prasie tegoż okresu.

Tematyka wojen bałkańskich z lat 1912-1913 jest praktycznie nie znana polskiemu czytelnikowi [1]. To niezwykle doniosłe wydarzenie zarówno dla samego regionu, jak i całej Europy, w całej swojej rozciągłości ukazało geopolityczną specyfikę Bałkanów, oraz charakter interesów wielkich mocarstw na tym obszarze. Wydarzenie to stanowiło ponadto swoiste preludium I wojny światowej, nadając jej charakter zarówno w perspektywie politycznej jak i militarnej.

Mówiąc o pracy Krzysztofa Stępnika wypada podkreślić osobę samego autora, niewątpliwej wybitności specjalizującej się w historii literatury polskiej. Nic więc dziwnego, że omawianą pracę możemy zaliczyć do grona interdyscyplinarnych, wnoszącej wiedzę do takich dyscyplin jak politologia czy historia. Autor wykorzystał ciekawą perspektywę spojrzenia na konflikty bałkańskie, wyciągając z prasy cenny obraz tamtych wydarzeń, którego często brakuje w opracowaniach historycznych, a zwłaszcza politologicznych. Omawiana praca składa się zasadniczo z dwóch części. Pierwsza z nich poświęcona została przedstawieniu korespondencji wojennych z tamtego okresu, oraz przeanalizowaniu ich strony zarówno merytorycznej jak i konstrukcyjnej.

Temat poruszony w pracy Krzysztofa Stępnika nie jest jedynie efektem inwencji autora w kwestii doboru obszaru badawczego. To właśnie w tych latach, oraz w związku z wydarzeniami walk na froncie bałkańskim pojawiło się na łamach prasy polskiej pojęcie korespondencji wojennej, zaś środowisko dziennikarskie wyodrębniło spośród swego grona specjalistów w tej właśnie dziedzinie. Autor pokazuje w swojej pracy początki funkcjonowania zawodu korespondenta wojennego, oraz wszelkie okoliczności towarzyszące jego wykonywaniu. Wspomina m.in. o nieodłącznym elemencie pracy korespondenta wojennego jakim pozostaje państwowa propaganda. Jak ukazuje autor, w okresie wojen bałkańskich dochodziło do kuriozalnych scen z jej udziałem, kiedy to urządzano „wojenne spektakle” na potrzeby zagranicznej prasy, dzięki czemu korespondenci relacjonowali obraz wojny korzystny dla jednej tylko ze stron (jak chociażby „spektakle” urządzane przez armię grecką). Przykład ten jest ciekawy w kontekście współczesności i bardzo powszechnego wśród społeczeństw, bezkrytycznego przyjmowania treści przekazywanych przez liczne dzisiaj media. Przykładem takiego propagandowego kuriozum były chociażby niedawne wydarzenia w Libii, czy wciąż trwające w Syrii (nie wspominając już o konfliktach na Bałkanach u schyłku XX wieku). Należy zgodzić się z autorem, że wojna na przełomie wieków XIX i XX stała się niezwykle atrakcyjnym widowiskiem medialnym, o czym z całą stanowczością przekonujemy się współcześnie.

Dokonana przez autora z iście filologicznym zacięciem analiza warsztatowej strony korespondencji wojennej jako swego rodzaju „dyscypliny dziennikarskiej” to niezwykle ciekawy i wartościowy materiał dla studentów dziennikarstwa oraz politologii. Ciekawe informacje znajdzie w pracy Krzysztofa Stępnika również historyk, interesujący się dziejami narodów bałkańskich. Opisy działań wojennych czy też poszczególnych wojsk mogą stanowić materiał źródłowy, choć pamiętając o już wówczas wszechobecnej propagandzie, należy do nich podchodzić bardzo ostrożnie. Liczne jednak spostrzeżenia przekazywane przez korespondentów wojennych, stereotypy nt. walczących nacji oraz relacje „z tyłów” (naturalnie bardziej wolne od czujnego oka wydziałów propagandowych) stanowią nieocenione źródło wiedzy na temat szeroko rozumianych Bałkanów dla każdego, któremu region ten, niezależnie od uprawianej dyscypliny naukowej jest bliski.

W drugiej części pracy autor zaprezentował wybrane komentarze polityczne dotyczące konsekwencji jakie wywoływały w danym momencie oraz mogły wywołać w przyszłości konflikty bałkańskie. Jednym z głównych motywów przewijających się w tekstach jest poszukiwanie analogii pomiędzy kwestią bałkańską a sprawą polską, związaną z dążeniami niepodległościowymi. Wiele z zaprezentowanych tekstów pełnych jest stojących na wysokim poziomie wynurzeń o charakterze geopolitycznym, co jeszcze bardziej podnosi wartość merytoryczną pracy Krzysztofa Stępnika, oraz stanowi ciekawy przyczynek do dalszych poszukiwań.

Autor w swojej pracy poddał wnikliwej analizie kilkadziesiąt różnorodnych tytułów prasowych, ukazujących się w latach 1912-1913, biorąc pod uwagę zarówno miesięczniki, tygodniki jak i dzienniki. Należy pogratulować autorowi osiągnięcia podstawowego celu pracy, jakim jest udana w efekcie próba ukazania nie spotykanej dotąd perspektywy, pozwalającej czytelnikowi na lepsze zapoznanie się ze specyfiką bałkańską, co w efekcie umożliwia głębsze zrozumienie współczesnych procesów zachodzących w tym newralgicznym rejonie. Słusznie również autor wskazuje, że materiał przygotowany w omawianej pracy daje sporo do myślenia na temat stereotypów i uprzedzeń, które w stosunku do narodów bałkańskich są wciąż mocno zakorzenione wśród Polaków.

Pracę Krzysztofa Stępnika poza jej bogatym walorem merytorycznym odczytywać można również jako swego rodzaju głos w bardzo nikłej (aczkolwiek bardzo potrzebnej) dotychczas dyskusji na temat geopolitycznej obecności Polski w rejonie bałkańskim. Należy jedynie wyrazić nadzieję, że tego typu „głosów” będzie w przyszłości coraz więcej.

Omawiana praca Krzysztofa Stępniaka zasługuje na uznanie, gdyż ujmuje wciąż niszowy temat w sposób dotąd niespotykany w polskiej historiografii, zaś jej treść przekazuje czytelnikowi duża dawkę wartościowej wiedzy na temat Bałkanów, przygotowanej w sposób fachowy i bardzo dokładny [2]. Za jedyny mankament omawianej pozycji uznać należy dołączony materiał ilustracyjny. Mimo swojej obfitości jego jakość budzi momentami pewne zastrzeżenia, jednakże nie wpływa to na niezwykle wartościowy charakter pracy.

Wypada zatem zgodzić się z recenzentem prof. dr hab. Kazimierzem Wolnym-Zamorzyńskim, który stwierdził, że książka Krzysztofa Stępnika „powinna znaleźć się w kanonie lektur obowiązkowych na wszystkich Polskich studiach dziennikarskich i politologicznych”. Jest to bez wątpienia wartościowa pozycja zarówno dla osób badających Bałkany w ujęciu historycznym, politologicznym, geopolitycznym czy nawet kulturowym, jak i dla przyszłych adeptów dziennikarstwa, którzy chcieliby specjalizować się w korespondencji wojennej.

Pozycja do nabycia w księgarni interntowej Wydawnictwa.

_________________________________________________________________________

1 Pewien czas temu Wydawnictwo Bellona, jako kolejna odsłona serii „historyczne bitwy”, opublikowała pracę Roberta Rabki: „Bałkany 1912-1913” (R.Rabka, Bałkany 1912-1913, Warszawa 2010), która pozostaje dotychczas jedynym opracowaniem teoretycznie obejmującym całość tej problematyki. Nie mniej jednak jego wartość pozostawia wiele do życzenia.

2 Swoją droga warto odnotowania jest fakt, że w całości pracy brak najdrobniejszych nawet błędów stylistycznych. Pochwała taka może wydać się absurdalna, jednak w obecnej dobie, kiedy wiele wydawnictw przedkłada ilość nad jakość, fakt ten godny jest zauważenia.

Czytany 4933 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04