poniedziałek, 25 marzec 2013 08:56

Cezary T. Szyjko: Zrównoważona Europa

Oceń ten artykuł
(0 głosów)

zrownowazona_europa_s


Cezary T. Szyjko (red.), Zrównoważona Europa, Wydawnictwo MM Marek Makuliński, Warszawa 2013, 220 ss. Pozycja pod patronatem Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych.

Ze wstępu

Ekologia jako jeden z podstawowych aspektów zrównoważonego rozwoju, przez długi czas postrzegana głównie jako przymus, wręcz konieczność spełniania wymogów regulacji – coraz częściej staje się podstawą innowacji i realnych korzyści biznesowych. Postulat zrównoważonego rozwoju, procesu mającego na celu zaspokojenie potrzeb obecnego pokolenia w sposób umożliwiający realizację tych samych dążeń następnym pokoleniom, po ponad dwudziestu latach od jego sformułowania stał się w Europie ważną ideą cywilizacyjną. Ogólne zasady zrównoważonego rozwoju, które sformułował Hermanem Daly, są następujące:

– tempo zużycia zasobów odnawialnych nie może przekraczać tempa ich odtwarzania;

– tempo zużycia zasobów nieodnawialnych nie może przekraczać tempa, w jakim pojawiają się ich odnawialne substytuty;

– tempo emisji zanieczyszczeń nie może przekraczać zdolności asymilacyjnej środowiska.zrownowazona_europa_b

Na wstępie przypomnijmy jednak, że pojęcie zrównoważonego rozwoju zaczęło kształtować się o wiele wcześniej. W 1968 roku obradowała pierwsza Międzyrządowa Konferencja Ekspertów Naukowych UNESCO, poświęcona wzajemnym powiązaniom środowiska i rozwoju, w czasie której doszło do powstania międzynarodowego, interdyscyplinarnego programu „Człowiek i biosfera” (MAB). Dzięki ustaleniom tego spotkania, możliwe stało się zwołanie cztery lata później w Sztokholmie pierwszej na świecie konferencji poświęconej problemom środowiska naturalnego. To właśnie na tej konferencji pojawiły się po raz pierwszy pojęcia zanieczyszczenia transgranicznego oraz zanieczyszczeń globalnych, wymagających globalnych działań.

W 1987 roku ukazał się raport Światowej Komisji Środowiska i Rozwoju ONZ, obradującej pod przewodnictwem Gro Harlem Brundtland. Raport nosił nazwę "Nasza wspólna przyszłość"; i zdefiniowano w nim cytowane na wstępie pojęcie Zrównoważonego Rozwoju (Sustainable Development/Le Developpement Durable). Podkreślono, że stworzenie w pełni zrównoważonego modelu życia, a więc uzyskanie poprawy jakości życia ludzi na całym świecie bez rabunkowej eksploatacji ziemskich zasobów naturalnych, wymaga zróżnicowanych działań w poszczególnych regionach świata. Przede wszystkim niezbędna jest integracja działań w trzech kluczowych obszarach:

– Wzrostu gospodarczego i równomiernego podziału korzyści. Celem jest osiągnięcie odpowiedzialnego, długookresowego wzrostu, który stanie się udziałem wszystkich narodów i społeczności, ale osiągnięcie go wymaga zintegrowanego podejścia do dzisiejszych, wzajemnie powiązanych globalnych systemów gospodarczych.

– Ochrony zasobów naturalnych i środowiska. Dla zachowania naszego środowiskowego dziedzictwa i naturalnych zasobów dla przyszłych pokoleń niezbędne jest opracowanie racjonalnych ekonomicznie rozwiązań, które ograniczą zużycie zasobów, powstrzymają skażenie środowiska i ocalą naturalne ekosystemy.

– Rozwoju społecznego. Na całym świecie ludzie domagają się pracy, żywności, edukacji, energii, opieki zdrowotnej, wody i systemów sanitarnych. Odpowiadając na te potrzeby, międzynarodowa społeczność musi dołożyć wszelkich starań, by nie zostało naruszone bogactwo kulturowej i społecznej różnorodności oraz by wszyscy członkowie społeczeństw mieli instrumenty pozwalające na kształtowanie własnej przyszłości.

W 1992 roku podczas Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro opracowany został jeden z najważniejszych dokumentów, związanych ze zrównoważonym rozwojem – „Agenda 21”, czyli wszechstronny plan działania na wiek XXI dla Narodów Zjednoczonych, rządów i grup społecznych w każdym obszarze, w którym człowiek ma wpływ na środowisko. W Szczycie Ziemi uczestniczyli przedstawiciele 172 rządów, 2400 organizacji pozarządowych oraz 10000 dziennikarzy, zaś Agendę sygnowały 172 kraje, w tym Polska. W dokumencie znalazło się m.in. stwierdzenie: „Ludzkość doszła do przełomowego momentu w historii. Kontynuując dotychczasową politykę, przyczyniamy się do pogłębienia przepaści gospodarczej w społeczeństwach i między państwami, rozszerzenia się sfer ubóstwa, głodu, chorób i analfabetyzmu. Będziemy też powodować postępującą degradację środowiska naturalnego, od którego zależy życie na Ziemi” oraz wniosek w sprawie zmiany postępowania w przyszłości:

„Niezbędne są nowe sposoby inwestowania w przyszłość, aby w XXI w. osiągnąć globalny zrównoważony rozwój. Zakres zaleceń waha się od nowych metod nauczania po nowe metody wykorzystania surowców i uczestniczenia w tworzeniu zrównoważonej gospodarki. Ambicją Agendy 21 jest bezpieczny i sprawiedliwy świat, w którym każda żywa istota będzie w stanie zachować swą godność.”

W 2000 roku Szczyt Milenijny Organizacji Narodów Zjednoczonych zdefiniował Milenijne Cele Rozwoju, które powinny zostać osiągnięte do 2015 roku. Można wśród nich wyróżnić:

1. Wyeliminowanie skrajnego ubóstwa i głodu.

2. Zmniejszenie o połowy liczby ludzi, których dochód nie przekracza 1 dolara dziennie.

3. Zapewnienie powszechnego nauczania na poziomie podstawowym.

4. Zapewnienie wszystkim możliwości ukończenia pełnego cyklu nauki na poziomie podstawowym.

5. Promowanie równości płci i awansu społecznego kobiet.

6. Wyeliminowanie do 2015 nierównego dostępu płci do wszystkich szczebli edukacji.

7. Ograniczenie umieralności dzieci.

8. Zmniejszenie o 2/3 wskaźnika umieralności dzieci w wieku do 5 lat.

9. Poprawienie opieki zdrowotnej nad matkami.

10. Zmniejszenie o 3/4 wskaźnika umieralności matek.

11. Ograniczenie rozprzestrzeniania się HIV/AIDS, malarii i innych chorób.

12. Powstrzymanie rozprzestrzeniania się HIV/AIDS, ograniczenie liczby nowych zakażeń.

13. Stworzenie globalnego partnerskiego porozumienia na rzecz rozwoju.

14. Stosowanie zrównoważonych metod gospodarowania zasobami naturalnymi:

– uwzględnienie zasady zrównoważonego rozwoju w krajowych strategiach,

– stosowanie metod hamujących ubożenie zasobów środowiska naturalnego,

– zmniejszenie o połowę liczby ludzi pozbawionych dostępu do czystej pitnej wody,

– do 2020 roku poprawa warunków życia 100 milionów mieszkańców slumsów.

Końcowy dokument konferencji ONZ ws. zrównoważonego rozwoju w Rio de Janeiro w roku 2012, wzywa sektor prywatny do zaangażowania w tej dziedzinie. Uczestniczące w konferencji firmy przekonywały, że najważniejsze jest zapewnienie ludziom dostępu do taniej energii, bez której rozwój jest niemożliwy. Dokument ma charakter politycznej deklaracji; stwierdza m.in. potrzebę wyznaczania celów zrównoważonego rozwoju i organizowania finansowania dla ich osiągnięcia, potrzebę promocji zrównoważonej konsumpcji, wzywa również sektor prywatny do wprowadzania praktyk spełniających wymagania zrównoważonego rozwoju. Na konferencji przedstawiciele wielu firm podkreślali, że w praktyce zapewnienie zrównoważonego rozwoju oznacza zapewnienie ludziom dostępu do taniej energii, że bez tego w ogóle nie ma mowy o jakimkolwiek rozwoju. Bez dostępu do energii nie można osiągnąć żadnych celów, a skala tego wyzwania jest gigantyczna, bo dostępu do jakiegokolwiek pewnego, stałego źródła nie ma 1 mld 300 mln ludziwskazywał Dyrektor generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju Przemysłowego (UNIDO) Kandeh Yumkella. Podkreślał, że wyzwaniem jest opracowanie sposobu sfinansowania tego przedsięwzięcia, bo to nie może być działanie charytatywne, za energię trzeba będzie płacić. Yumkella zauważył jednocześnie, że dostęp do energii podnosi produktywność danej społeczności, można dzięki niemu np. przechowywać żywność, mechanizować rolnictwo, więc w pewnym momencie pojawią się środki na uregulowanie rachunków.

Przedstawiciele koncernów energetycznych zwracali jednak uwagę, że docieranie do nowych odbiorców jest niezmiernie trudne z biznesowego punktu widzenia, dlatego oczekują pomocy finansowej ze strony odpowiednich instytucji. O tym, że finansowanie tak trudnych inwestycji jest możliwe, przekonywał prezentowany na forum raport wspieranej przez ONZ organizacji Principles for Responsible Investment Initiative (PRI), skupiającej inwestorów deklarujących przestrzeganie zasad odpowiedzialnego inwestowania. Jednym z nich jest duński fundusz emerytalny pracowników sektora publicznego, który inwestuje wyłącznie w firmy przestrzegające oenzetowskich konwencji dot. praw człowieka, praw pracowniczych czy handlu bronią. Fundusz ulokował kwotę rzędu 1,2 mld dolarów w "zielonej" gospodarcema udziały w przedsiębiorstwach z branży recyklingu czy farmach wiatrowych. Inwestycje w poszczególne firmy są rzędu kilkudziesięciu milionów dolarów, ale podmiotów tych jest kilkanaście.

W raporcie wskazano również na jedną z holenderskich firm zarządzających funduszami emerytalnymi, która ulokowała prawie 4 mld dolarów długoterminowych oszczędności wyłącznie w przedsięwzięciach rozwojowych w najbiedniejszych krajach. Podobnie działają zarządzający funduszami emerytalnymi pracowników sektora publicznego stanu Kalifornia, którzy część tych oszczędności lokują w małe i średnie firmy, proponujące alternatywne rozwiązania energetyczne, również dla biednych krajów. PRI, powołując się na dane OECD stwierdza, że na świecie jest 65 bln dol. długoterminowych oszczędności, natomiast połowa z nich jest zarządzanych przez instytucje, które mogłybyw ocenie organizacjibez większych problemów spełnić zasady odpowiedzialnego inwestowania i pomóc w zrównoważonym rozwoju. Autorzy niniejszej książki postawili sobie ambitny cel zdiagnozowania dylematów zrównoważonego rozwoju Europy na początku drugiej dekady XXI wieku oraz zaprezentowania wybranych zagadnień dotyczących uwarunkowań rozwoju technologiczno-energetycznego gospodarek i społeczeństw krajów Unii Europejskiej oraz całego ugrupowania w kontekście wyzwań, jakie stwarza globalna konkurencja. W prezentowanej książce Czytelnik spotka wnikliwe i inspirujące spojrzenia na różnorodne zjawiska zrównoważonego rozwoju charakteryzujące pozycję Europy, a zwłaszcza Unii Europejskiej, we współczesnych stosunkach międzynarodowych oraz ich oceny. W książce podjęte zostały także ważne kwestie edukacyjno-oświatowe dotyczące kształcenia młodzieży i działań mających na celu wzrost świadomości ekologicznej Europejczyków.

Pragniemy podziękować wszystkim osobom, które przyczyniły się do opracowania niniejszej monografii. Szczególne wyrazy podziękowania kierujemy na ręce Autorów niniejszego tomu, za ich ważne teksty, pobudzające często do głębokiej refleksji. Próbą znalezienia nowych dróg myślenia o naszej przyszłości w Unii Europejskiej jest właśnie niniejsza monografia, która stymuluje debatę jak wytyczać ścieżki ekorozwojowe na najbliższe dwadzieścia lat. Warto dodać, że to nie tylko ekspercka debata, ale platforma wymiany myśli i podglądów, które wykorzystujemy w praktyce. Zachęcając do lektury książki, wyrażam przekonanie, iż w jej treści Czytelnik znajdzie wiele wartościowych przemyśleń i wniosków.

Ksiązka do nabycia TUTAJ.

Czytany 3641 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04