sobota, 04 lipiec 2015 07:59

Dorota Miłoszewska: Koncepcja imperium

Oceń ten artykuł
(9 głosów)

ECAG

W Dzień Niepodległości Stanów Zjednoczonych oddajemy w ręce czytelników kolejną pozycję wydaną nakładem Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych. Tym razem jest to studium koncepcji imperium w amerykańskiej myśli politycznej i politologicznej w okresie prezydentury George’a W. Busha oraz jej wpływu na politykę amerykańskiego mocarstwa oraz układ geopolityczny na świecie.

Ze Wstępukoncepcja imperium big

Koncepcja imperium w amerykańskiej myśli neokonserwatywnej ewoluowała wraz z samym nurtem neokonserwatywnym. Powrócono do niej, ze zdwojoną wręcz siłą, za prezydentury George’a W. Busha – który w swoim podejściu do polityki zdawał się być bezkompromisowy i zbyt często wykorzystywał potęgę militarną w imię żywotnych interesów amerykańskich. USA stały się imperium opartym w dużej mierze na sile militarnej, kosztem dyplomacji i kultury. Jednakże przez cały ten czas mocarstwo używało zarówno „twardych”, jak i „miękkich” środków, które stanowią podstawę koncepcji imperialnej. Zamysł ten istniał od momentu powstania Stanów Zjednoczonych, natomiast w całej amerykańskiej historii nadużywano hard lub soft power – zawsze któraś płaszczyzna siły była niedoceniana.

Pozycja do kupienia TUTAJ

Termin „imperium” pochodzi bezpośrednio z łacińskiego imperium, oznaczającego „rozkaz”, „autorytet”, „rządzenie” – czy bardziej ogólnie – „władzę”. Sama zaś koncepcja imperium wywodzi swe znaczenie jeszcze z tradycji rzymskiej. Pojęcie to oznacza wielki obszar terytorialny (mocarstwo) tj. specyficzną organizację społeczno-polityczną i geograficzną, której podstawowym celem jest rozszerzanie swoich wartości na podbite terytoria: strefy wpływów, stając się bezpośrednio inicjatorem zmian na tych obszarach. Imperium jest więc wzorem do naśladowania dla całej społeczności międzynarodowej, a przede wszystkim – inicjatorem wszelkich zmian porządku światowego. Tworzy ono pewnego rodzaju „dobro”, czyli stabilizuje ład globalny, dzięki swej potędze. Tym samym ma za zadanie krzewienia idei uniwersalistycznych, pociągając za sobą państwa chętne do ich propagowania. Koncepcja ta zawiera w sobie trzy płaszczyzny tzw. determinanty potęgi: militarną, gospodarczą oraz kulturową. Te istotne wymiary polityki imperialnej związane są z dążeniem do politycznej zwierzchności, pogłębiania wzajemnych zależności, emanowania swoją kulturą i tym, co imperium posiada najlepszego, czyli szerzenia wolności oraz demokracji w imię „wyższego dobra”.

Polityka imperialna nie jest już tylko związana z rozciągnięciem bezpośredniego panowania nad terytoriami ujarzmionymi uprzednio przez siły zbrojne (gdyż wtedy byłaby to wyłącznie polityka imperialistyczna). Chodzi więc o wywieranie wpływu (z reguły pośredniego) przy wykorzystaniu maksymalnie szerokiego spektrum środków nacisku – poczynając od perswazji czy kreowania nowych idei, a skończywszy na użyciu przemocy – tylko wtedy, gdy zaistnieje taka potrzeba. Koncepcja imperium jest więc na początku połączeniem imperializmu jako używania (a nie wykorzystywania) siły militarnej i ekonomicznej, po to, by móc przejść w drugiej fazie do „miękkiego oddziaływania politycznego”, równoważąc jednocześnie wszystkie trzy wymienione wcześniej siły, by w końcu stać się potęgą opartą na zasadzie smart power.

Neokonserwatyzm jest ideologią, która narodziła się w Stanach Zjednoczonych w latach siedemdziesiątych XX w. Jest ona rozumiana jako zespół ściśle określonych założeń i poglądów politycznych, etycznych oraz filozoficznych, przyjmowanych przez dającą się wyodrębnić grupę ludzi. Jest to również doktryna bezpośrednio wyrastająca z amerykańskiej myśli konserwatywnej oraz liberalnej, a także głęboko zdeterminowana przez amerykańskie realia. Wywodzi się z siedemnastowiecznego nurtu, propagowanego przez Edmunda Burka. W toku dalszych przeobrażeń idee te zaczęły się wiązać z poglądami takich filozofów jak: Leo Strauss czy Herbert Marcuse. Trzy nurty amerykańskiego konserwatyzmu: tradycjonalizm, libertarianizm oraz paleokonserwatyzm, także miały wpływ na poglądy neokonserwatywne i ich ewolucję. To właśnie ich umiejętne połączenie stanowiło kanwę dla ukształtowania doktryny neokonserwatywnej.

Neokonserwatyzm narodził się w środowisku byłych trockistów, którzy w późniejszym okresie, w sferze retoryki, poglądów i myśli politycznej przeszli na pozycje liberalno-konserwatywne. Początkowo byli oni zwolennikami ideologii propagowanej przez Lwa D. Trockiego (trockizmu). Opierała się ona na wykorzystywaniu siły, w celu stworzenia nowego lepszego ustroju. Sztandarowym przykładem dla tego prokomunistycznego odłamu liberalizmu amerykańskiego stało się państwo radzieckie, w którym prowadzono śmiały eksperyment społeczno-gospodarczy (tzw. rewolucję socjalistyczną). Widoczne jest więc zakorzenienie amerykańskiej koncepcji imperialnej w polityce dominacji potęgi militarnej, jej twardości oraz bezkompromisowości – która, w późniejszych stadiach, ulegać będzie przeobrażeniom, co związane jest z dalszą ewolucją amerykańskiej polityki zagranicznej. Kolejne lata XX w. ukazały, że neokonserwatyzm ewoluował od radykalnej (skrajnej) lewicy, poprzez skierowanie się w stronę zimnowojennego „żywotnego centrum” i demokratycznych reform, w kierunku nowej prawicy, na początku bardziej paleoliberalnej, a w latach 60. i 70. – demokratyczno-imperialnej. Tak ukształtowany neokonserwatyzm połączył początkowy imperializm z koncepcją imperium, promując amerykańską demokrację oraz przywództwo Stanów Zjednoczonych na arenie międzynarodowej.

Pozycja do kupienia TUTAJ

W kolejnych latach urzędowania licznych prezydentów, USA przechodziły w swej polityce zagranicznej okresy rządów „grubej pałki” (np. za kadencji Theodore’a oraz Franklina D. Roosevelta), jak również izolacjonizmu (np. pierwsza kadencja Woodrowa Wilsona). Jednak koncepcja imperium stanowiła kanwę ich poglądów. Bez względu na to czy w Białym Domu zasiadał demokrata, czy republikanin – Stany Zjednoczone Ameryki stawały się coraz silniejszym mocarstwem, czasem nadużywającym hard power i decydującym o najważniejszych wydarzeniach na arenie międzynarodowej.

W miarę rozrostu amerykańskiej potęgi imperialnej, wpływową grupą analityków stosunków międzynarodowych stawali się neokonserwatyści, widoczni w otoczeniu prezydentów. Głównymi przedstawicielami, „ojcami chrzestnymi” tego nurtu stali się Norman Podhoretz i Irving Kristol. W latach 90. XX w., czyli u progu nowego stulecia, neokonserwatyzm stał się silnie obecny w polityce Białego Domu, za sprawą drugiego (młodszego) pokolenia neokonserwatystów. Ich styl doradzania głowie państwa był nakierowany na stworzenie ze Stanów Zjednoczonych imperium, któremu pod względem militarnym, ekonomicznym, kulturowym nie dorówna żadne inne państwo. Koncepcja mesjanizmu oraz szerzenia demokracji jako jedynego i najlepszego ustroju, propagującego najszersze wolności, stała się dla nich najważniejsza. USA miały za zadanie przewodzić reszcie świata, jak również dominować – a wszystko w imię dobra wspólnoty międzynarodowej oraz stabilności porządku międzynarodowego.

Motywacją do zajęcia się tematem niniejszej monografii była chęć zbadania koncepcji imperium opartej na trzech płaszczyznach potęgi (militarnej, ekonomicznej oraz kulturowej) za prezydentury G.W. Busha. Istniała ona wcześniej i pojawiła się „na nowo” ze zdwojoną siłą w rozważaniach zarówno neokonserwatystów, jak i realistów. Potęga imperialna została błędnie zinterpretowana przez realistów z otoczenia prezydenta – którzy przywództwo amerykańskie widzieli wyłącznie w sile militarnej (jej wykorzystywaniu) oraz podejmowaniu unilateralnych decyzji. Natomiast neocons postrzegali tę koncepcję nie tylko w ramach potęgi militarnej, lecz przede wszystkim w dwóch pozostałych jej płaszczyznach – z naciskiem na „miękkie oddziaływanie polityczne”. W ich rozważaniach można było jednak dostrzec multilateralizm (choć z przewodnią rolą USA) oraz silne amerykańskie przywództwo, oparte nie tylko na dominacji. To właśnie te dwie grupy intelektualistów miały bezpośredni wpływ na politykę prezydenta. Imperializm zatem przeplatał się z koncepcją imperium – natomiast za wszelkie złe decyzje obarczano właśnie grono neokonserwatywne.

Polityka G.W. Busha jest interesującym obszarem badawczym ze względu na nowe postrzeganie zagrożeń i nowe spojrzenie na ład międzynarodowy. Wykazała też, jak nieskuteczne są próby podejmowania unilateralnych decyzji, a więc i stworzenia unilateralnego porządku międzynarodowego pod przywództwem amerykańskim oraz nadmiernego wykorzystywania siły militarnej w walce z terroryzmem. Kolejne Narodowe Strategie Bezpieczeństwa (wrzesień 2002, marzec 2006) ukazują wzrost dominacji potęgi Ameryki.

Pozycja do kupienia TUTAJ

Spis treści

Wstęp
Rozdział 1 Koncepcja imperium
1.1. Imperium oraz imperializm – znaczenie pojęć
1.2. Potęga i jej atrybuty
1.3. Wielkie imperia światowe
1.4. Koncepcja imperium dobra i jej znaczenie w stosunkach międzynarodowych

Rozdział 2  Neokonserwatywne postrzeganie internacjologii
2.1. Źródła neokonserwatyzmu
2.2. Neokonserwatyzm a realizm polityczny
2.3. Ideologia neokonserwatystów
2.4. Jastrzębie G.W. Busha

Rozdział 3 Pax Americana
3.1. Poglądy neokonserwatystów wobec roli Stanów Zjednoczonych w polityce globalnej
3.2. America first
3.3. Pax Post-Americana
3.4. Cele oraz błędy polityki amerykańskiej w okresie prezydentury George’a W. Busha

Rozdział 4 Ład posthegemoniczny
4.1. Globalizacja systemu światowego
4.2. Potęgi XXI wieku
4.3. Schyłek dominacji Ameryki
4.4. Nowy Porządek Światowy

Zakończenie

Summary

Bibliografia

Aneks
Część I – Dokumenty    
Deklaracja Niepodległości    
Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki – Fragmenty dotyczące urzędu prezydenta    
Część II – Noty biograficzne wspomnianych w pracy osób
Neokonserwatyści    
Realiści    

Pozycja do kupienia TUTAJ

 
 

Oświadczenie

Stowarzyszenie Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych informuje, że umieściło, dostarczony wraz z rękopisem pierwszego wydania książki Pani Doroty Miłoszewskiej pt. „Koncepcja imperium w neokonserwatywnej myśli politycznej w okresie prezydentury George’a W. Busha” (ISBN: 978-83-64125-06-5), tekst recenzji wydawniczej, nie mając świadomości, że jego autorstwo zostało przypisane Panu dr. hab. prof. UAM Witoldowi Mazurczakowi bez jego zgody. Materiał ten był nieautoryzowanym skrótem pozytywnej recenzji dr. hab. prof. UAM Witolda Mazurczaka, dołączonej do dysertacji doktorskiej Pani Doroty Miłoszewskiej pod tym samym tytułem, które znajdują się obecnie w dyspozycji Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Z drugiego wydania tej pozycji kwestionowany tekst został usunięty.

W związku z powyższym przepraszamy Czytelników i Pana dr. hab. prof. UAM Witolda Mazurczaka za zaistniałą sytuację.

prezes ECAG
(-) dr Marcin Domagała
Czytany 11364 razy Ostatnio zmieniany sobota, 10 październik 2015 08:27