czwartek, 07 maj 2015 07:22

Bartosz Bekier: Naród i religia w Państwie Słowackim w latach 1939–1945

Oceń ten artykuł
(8 głosów)

ECAG

Przedstawiamy kolejną książkę wydaną nakładem Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych – tym razem poświęconą dziejom XX w. To już czwarta książka historyczna wydana przez ECAG. Tym razem ważny debiutujący u nas autor – Bartosz Bekier przedstwia powstanie, rozkwit i upadek ruchu ludackiego na Słowacji w czasie II wojny światowej. To jedno z nielicznych w Polsce opracowań w tym zakresie, dodatkowo napisane w sposób zajmujący, odkrywający mało znane fakty w tym niewtpliwie ciekawym i mało poruszanym temacie.

Ze Wstępuslowacja big

Narodziny nowoczesnej państwowości słowackiej przypadły na okres, który w Polsce powszechnie kojarzony jest z katastrofą II wojny światowej. Z perspektywy narodów, które mogą pochwalić się długimi tradycjami państwowymi, pojawienie się niepodległego państwa słowackiego było wówczas jedynie krótkim epizodem, często zresztą dezawuowanym z uwagi na szczególny kontekst, w jakim suwerenność słowacka została ogłoszona. Słowackie państwo zaistniało bowiem jako konsekwencja niemieckiego planu rozbicia Czechosłowacji, który został zrealizowany poprzez zajęcie Czech, Moraw i Śląska Cieszyńskiego oraz skłonienie Słowaków do niemal równoległego ogłoszenia niepodległości 14 III 1939 r. Sześć lat istnienia Pierwszej Republiki Słowackiej stało się obiektem licznych sporów i nieporozumień, które do dziś bywają nierozstrzygnięte i pomimo upływu wielu dziesięcioleci, wciąż wywołują żywe emocje. Niewątpliwie w samym centrum tych kontrowersyjnych wydarzeń, związanych z tym faktem, pojawiają się pytania o rolę religii i polityczny kształt tożsamości słowackiej w ramach „wojennego” Państwa Słowackiego, na którego czele stanął narodowo-katolicki ruch ludacki (słow. ľudácke hnutie).

Pozycja do nabycia TUTAJ.

Panuje raczej zgoda co do tego, iż ludacy byli nurtem politycznym, wypływającym z głębi słowackich tradycji narodowych; łączyli w sobie ludową pobożność i dynamizm młodej, słowackiej tożsamości narodowej. Instytucjonalnych korzeni ruchu ludackiego należy dopatrywać się w 1906 r., gdy aktywność polityczną rozpoczynała Słowacka Partia Ludowa, będąca owocem politycznego przebudzenia słowackich katolików w 1894 r. W niniejszej pracy interesuje mnie jednak przede wszystkim okres, w którym ruch ludacki znalazł się u szczytu odpowiedzialności, stając w przededniu II wojny światowej u steru niepodległej Republiki Słowackiej.

Literatura, która w sposób szczegółowy poruszałaby problematykę dotyczącą zagadnień narodu i religii w ludackiej Słowacji pozostaje nieznaną dla szerszych rzesz polskich czytelników. Historiografia komunistyczna w Czechosłowacji w latach 1946–1960 prowadziła względem okresu I Republiki Słowackiej agresywną kampanię propagandową, której towarzyszyły procesy polityczne i represje wobec prominentów ruchu ludackiego. Lata sześćdziesiąte XX w. przyniosły jednak zmianę taktyki komunistów w tym zakresie, którzy od tej pory starali się raczej przemilczeć ten niewygodny temat na tyle, na ile to było tylko możliwe. Restytucja proludackich sentymentów mogłaby bowiem zagrozić ówczesnej integralności terytorialnej Czechosłowacji i rozbudzić słowackie nastroje antysemickie, autonomistyczne lub nawet separatystyczne. Działania te zbiegły się bowiem w czasie z pierwszą odwilżą po okresie stalinowskim, który w Czechosłowacji trwał dłużej, aniżeli w Polsce. Skuteczność komunistycznej cenzury nie polegała wyłącznie na wstrzymywaniu głosów krytycznych względem historiografii marksistowskiej, ale przede wszystkim na próbie absolutnego wymazania pewnych wydarzeń i zagadnień ze świadomości społecznej. Również w Polsce, w której problematyka historii słowackiej była raczej mało znana, rozwiązanie to okazało się bardzo skuteczne – w świetle skąpej liczby dostępnych monografii dzieje ruchu ludackiego są klasycznym przykładem „białej plamy” w polskiej nauce, którą należy sukcesywnie uzupełniać.

Niniejsza praca ma na celu pogłębienie badań faktograficznych nad związkami kwestii tożsamościowych i religijnych współtworzących narodowo-katolicką doktrynę RS. Jest próbą odpowiedzi na pytanie, czy nacjonalizm Słowaków posiadał immanentną cechę ideologicznego ukierunkowania na budowę porozumienia z narodowosocjalistyczną III Rzeszą, czy też istniały alternatywne plany, na których rozwinięcie nie pozwoliły okoliczności? Jakie czynniki ideologiczne i geopolityczne wpłynęły na to, że Państwo Słowackie rządzone autorytarnie przez katolickiego księdza okazało się bodajże najwierniejszym sojusznikiem Wielkiej Rzeszy Niemieckiej, lojalnie walczącym na ruinach Europy aż do definitywnego końca?

Pozycja do nabycia TUTAJ.

Badania w zakresie przedstawionych zagadnień opierać się będą przede wszystkim na analizie dokumentów związanych z działalnością poszczególnych instytucji państwowych i partyjnych, organizacji nacjonalistycznych, społecznych i formacji zbrojnych, wspólnie kształtujących rzeczywistość polityczną ludackiej Słowacji. Badaniom poddane zostaną również materiały źródłowe takie, jak programy polityczne, wspomnienia decydentów i dysydentów, manifesty ideowe, wyjątki z publicystyki i działalności poszczególnych aktywistów, decyzje polityczne oraz przemówienia czołowych ludackich polityków.

Przedmiotem badań niniejszej pracy jest problematyka narodowa i religijna, związana z działalnością ruchu ludackiego, rozumianego tutaj jako szeroki nurt polityczny, w którego formule mieściła się zarówno Słowacka Partia Ludowa Hlinki (HSĽS), ludacki rząd wyłaniany ze swojego monopartyjnego źródła, jak i wszystkie orbitujące wokół niego organizacje paramilitarne, z Gwardią Hlinki na czele, a także organy prasowe. Z perspektywy badań dotyczących działalności ruchu ludackiego w okresie II wojny światowej (1939–1945), istotne jest rozszerzenie czasowego zakresu badawczego pracy również na pełne niepokoju lata przedwojenne, ze szczególnym uwzględnieniem krytycznego przełomu lat 1938 i 1939, lecz również 1918 r. Zakres badań wykracza poza zakończenie II wojny światowej, zaś jego górną granicą jest rok 1947, kiedy to w powojennym procesie politycznym stracono przywódcę ruchu ludackiego, a zarazem byłego prezydenta Republiki Słowackiej Jozefa Tisę. Obszar terytorialny badań dotyczyć będzie głównie Słowacji oraz jej najbliższego sąsiedztwa, wykraczając poza te ramy jedynie w wyjątkowych sytuacjach, istotnych z perspektywy studiów dotyczących ruchu ludackiego.

Pozycja do nabycia TUTAJ.

SPIS TREŚCI

Rozdział I
Narodowe aspiracje Słowaków w Republice Czechosłowackiej
1.1. Idea czechosłowakizmu
1.2. Walka o słowacką autonomię
1.3. Rozpad Czechosłowacji i proklamowanie Państwa Słowackiego
1.4. Religijne aspekty konfliktu czesko-słowackiego

Rozdział II
Naród i religia w polityce wewnętrznej Republiki Słowackiej
2.1. Ksiądz katolicki na czele Państwa Słowackiego
2.2. Ustrój polityczny i gospodarczy nowego państwa
2.3. Konkurencyjne wizje porządku w ramach obozu rządowego
2.4. Organizacje paramilitarne i młodzieżowe w życiu politycznym Słowacji
2.5. Polityka narodowościowa pod rządami Jozefa Tisy

Rozdział III
Geopolityczny wymiar słowackiej doktryny narodowo-religijnej
3.1. Państwo Słowackie na arenie międzynarodowej
3.2. Unia polsko-słowacka w koncepcjach ruchu ludackiego
3.3. Przystąpienie Słowacji do II wojny światowej
3.4. Republika Słowacka w bloku militarnym Paktu Trzech

Rozdział IV
Upadek Republiki Słowackiej i rozliczenia z jej systemem
4.1. Słowackie Powstanie Narodowe i jego konsekwencje
4.2. Wkroczenie Armii Czerwonej na Słowację i upadek I Republiki Słowackiej
4.3. Proces Jozefa Tisy i rozliczenia z katolicko-narodowym systemem

Zakończenie
Aneksy
Bibliografia

Pozycja do nabycia TUTAJ.

Czytany 10528 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 07 maj 2015 06:11