wtorek, 22 marzec 2011 10:02

Relacja z I Konferencji Towarzystwa Naukowego Znawców Kaukazu

Oceń ten artykuł
(1 głos)

conference3  dr Mateusz Piskorski

W dniach 21-23 lutego w Erywaniu odbyła się I Konferencja Towarzystwa Naukowego Znawców Kaukazu (www.kavkazoved.info). Stowarzyszenie zarejestrowane zostało w 2010 roku z inicjatywy prof. Aleksandra Kryłowa, członka Rosyjskiej Akademii Nauk. Aktywnie rozwija współpracę z jednostkami naukowymi i eksperckimi z Rosji, Armenii, Abchazji, Osetii Południowej, Gruzji i Azerbejdżanu, a także z ośrodkami naukowymi Europy Zachodniej. Warto zwrócić na tezy najbardziej interesujących wystąpień, które wygłoszone zostały na spotkaniu w stolicy Armenii.

Prof. Andriej Riabow, członek Rady Naukowej Moskiewskiego Centrum Carnegie podzielił się z zebranymi szeregiem uwag na temat modeli rozwoju i transformacji na obszarze poradzieckim. Wskazał przy tym, że dodatkowym stymulatorem modernizacji w danym regionie mogą okazać się kraje wiodące pod względem rozwoju społecznego i gospodarczego; takim modelem w regionie kaukaskim przez ostatnie lata wydawała się być Gruzja.

Prof. Dina Małyszewa z Rosyjskiej Akademii Nauk przedstawiła rozważania na temat roli Kaukazu Południowego w polityce globalnej. Na wstępie omówiła geograficzne granice regionu, wskazując na różnice występujące pomiędzy poszczególnymi teoretykami; niektórzy zaliczają do niego również wschodnią część Turcji, zaś w Stanach Zjednoczonych od lat 90-tych dominuje przekonanie o istnieniu Wielkiego Bliskiego Wschodu, rozpatrywanego jako geopolityczna całość i obejmującego również Kaukaz. Podstawowe znaczenie geopolityczne krajów Kaukazu Południowego wywieść można z ich roli w polityce energetycznej – Azerbejdżan, jako jeden z kluczowych producentów i dostawców, zaś Gruzja i Armenia – jako obszary tranzytowe. Istotność regionu nie pozostaje bez uwagi kluczowych mocarstw globalnych i regionalnych próbujących rozgrywać swoje interesy na tym obszarze. Dla USA region stanowi dogodny punkt dla dalszej ekspansji kontynentalnej. Unia Europejska, pomimo licznych deklaracji i planów, w dalszym ciągu bazuje na imporcie surowców z Federacji Rosyjskiej. Wszystkie podmioty zewnętrzne prowadza umiejętną grę, rozgrywając wewnętrzne sprzeczności i konflikty w regionie. Będąca ich rezultatem niska wiarygodność i brak stabilności sprawiają, że niezwykle trudne staje się zainteresowanie nim zewnętrznych inwestorów.

Prof. Ażdar Kurtow, redaktor naczelny nowego pisma analitycznego Probliemy Nacionalnoj Strategii poświęcił swój wykład omówieniu poradzieckich systemów politycznych. Wskazał na prawidłowość, iż: 1) na obszarze byłego ZSRR dominują ustroje prezydenckie; 2) w przypadku braku takiej formy sprawowania władzy, dochodzi do politycznej dezintegracji i chaosu, czego przykład stanowić może Ukraina i Mołdawia.

O problemach politycznych Południowej Osetii opowiedziała dr Madina Waliewa z Południowoosetyjskiego Uniwersytetu Państwowego. Rok 2011 jest w Osetii rokiem wyborczym; nadal nie został rozwiązany problem następcy prezydenta Edwarda Kokojty, jednak każdy z potencjalnych kandydatów charakteryzuje się przychylnym nastawieniem do współpracy z Moskwą. Do końca roku ma się zakończyć zasadniczy etap odbudowy kraju po wojnie 2008 roku, przy czym nierozwiązane pozostają problemy infrastruktury transportowej i nieznany jest termin realizacji budowy lotniska w Cchinwale oraz połączenia kolejowego górskiej republiki z Federacją Rosyjską. Kontynuowane są jednocześnie negocjacje w Genewie, które mają rozwiązać problem uchodźców z obu stron konfliktu. Władze w Cchinwale proponują Gruzinom nie chcącym przyjąć obywatelstwa częściowo uznanego kraju karty pobytu z okresem ważności na 5 lat.

Spojrzenie na Kaukaz z Zachodu przedstawił James Nixey z londyńskiego Chatham House. Analityk królewskiego instytutu na wstępie zaznaczył, że zainteresowanie Kaukazem w Wielkiej Brytanii jest stosunkowo niewielkie. Odwrotną tendencję można zauważyć w Waszyngtonie, gdzie Biały Dom z uwagą śledzi sytuację i kreśli kolejne scenariusze dla regionu. Skończyła się jednak epoka zainteresowania Amerykanów bliską współpracą z Gruzją; dziś kluczowym partnerem stała się dla nich Federacja Rosyjska. Dobre relacje z Zachodem zachowuje dysponujący silnym zapleczem lobbingowym Azerbejdżan, którego wartość mierzona jest zasobami złóż ropy naftowej i gazu. Z niewielkim zainteresowaniem spotyka się Armenia, zaś w kontekście konfliktu o Górski Karabach znacznie większymi sukcesami od działającej pod egidą OBWE Grupy Mińskiej może pochwalić się Moskwa. Liczne są jednak opinie, że ta ostatnia korzysta z zachowania status quo, zachowując rolę rozjemcy i pośrednika w sporze pomiędzy dwoma kaukaskimi republikami.

O koncepcjach polityki zagranicznej państw Kaukazu mówił dr Siergiej Minasjan, zastępca dyrektora Instytutu Kaukazu. W polityce Gruzji głównymi determinantami jawią się dyskurs niepodległościowy, orientacja prozachodnia, integralność terytorialna i rozwiązanie problemów mniejszości; Armenii – kwestia Karabachu, uznanie międzynarodowe ludobójstwa Ormian z 1915 roku oraz komplementarności polityki zewnętrznej; zaś Azerbejdżanu – Karabach oraz polityka energetyczna.

Andriej Areszew, zastępca dyrektora moskiewskiej Fundacji Kultury Strategicznej przedstawił uwagi na temat aktualnej kondycji regionu Kaukazu. Za głównych graczy zainteresowanych uzyskaniem bądź utrzymaniem wpływów w regionie uznał Rosję, USA, Turcję i Iran oraz – w nieco mniejszym stopniu – UE. Wpływy zewnętrzne prowadzą do braku stabilności, przyczyniając się także do postępującego zaniku sektora produkcyjnego w gospodarkach krajów regionu i braku perspektyw ich modernizacji. Niebezpieczne procesy zachodzą także na rosyjskim północnym Kaukazie, gdzie zaobserwować można proces archaizacji i regresu w sferze kultury prawnej: coraz częściej prawo zwyczajowe wypiera ustawodawstwo Federacji Rosyjskiej w rozstrzyganiu sporów cywilnych, a nawet karnych.

Prof. Aleksander Skakow z Rosyjskiej Akademii Nauk omówił potencjał stabilności systemów politycznych krajów regionu, zwracając uwagę, że najsilniejszy reżim prezydencki panuje w Azerbejdżanie. Wspomniał tez o licznych problemach, przed którymi stanie w tym roku Osetia Południowa, przede wszystkim w kontekście nadchodzących wyborów prezydenckich.

O kwestiach związanych ze sprawnym zarzadzaniem kaukaskimi republikami wchodzącymi w skład Federacji Rosyjskiej opowiedział prof. Igor Dobajew z Południowego Federalnego Uniwersytetu Państwowego w Rostowie nad Donem. Zwrócił uwagę na niebezpieczeństwa wynikającego z nowego podziału administracyjnego Rosji, w ramach którego utworzony został Północnokaukaski Okręg Federalny. Przy braku tożsamości południoworosyjskiej decyzja ta jeszcze bardziej wzmaga dążenia odśrodkowe i prowadzić może do dezintegracji południowego terytorium Rosji. W sukurs tym procesom idzie propozycja Miheila Saakaszwilego, który zasugerował powołanie Konfederacji Kaukaskiej opartej m.in. na zniesieniu reżimu wizowego.

Rektor Uniwersytetu Lingwistycznego w Erywaniu prof. Suren Zolian wystąpił z kolei z propozycją rozwiązania konfliktów na Kaukazie drogą współpracy regionalnej. Przekonywał, iż rozwój współpracy transgranicznej i międzyregionalnej umożliwić może pominięcie nastawionych konfrontacyjnie władz centralnych zaangażowanych państw i włączenie w proces dialogu przedstawicieli państw nieuznawanych.

Kolejna konferencja organizowana przez dynamicznie rozwijające się Towarzystwo Naukowe Znawców Kaukazu odbędzie się na początku czerwca w Groznym. Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych w ramach partnerskiej współpracy z Towarzystwem odpowiadać będzie za zaproszenie badaczy i naukowców z krajów Unii Europejskiej. Wkrótce podpisane zostanie również ramowe porozumienie o współpracy obu organizacji.

Czytany 4328 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04