środa, 20 listopad 2013 07:53

Witold Michałowski: A może warto z Rosatomem?

Oceń ten artykuł
(1 głos)

Rosatom  Witold Michałowski

Zanim uzyska się odpowiedź, czy Rosatom jest zainteresowany współpracą z polskimi placówkami naukowo-badawczymi, warto oszacować wypadkowość dotychczas zrealizowanych inwestycji tego rosyjskiego przedsiębiorstwa, w stosunku do podobnych elektrowni, zbudowanych przez inne koncerny atomowe.

W początkach listopada br., na szczeblu szefów rządów, odbyło się XVIII posiedzenie Rosyjsko-Francuskiej Komisji Międzyrządowej ds. współpracy dwustronnej. Uczestniczyli w nim premierzy Federacji Rosyjskiej Dmitrij Miedwiediew i Francji Jean Marc Ayrault.

Podpisano szereg dokumentów. Wśród nich – rosyjsko-francuską deklarację w dziedzinie energetyki jądrowej. Oba kraje uzgodniły, że będą działać wspólnie, w celu zaostrzenia reżimu nierozprzestrzeniania broni jądrowej oraz stałego podnoszenia poziomu fizycznego bezpieczeństwa jądrowego. Energetyka atomowa w obu państwach nadal będzie zajmować „ważne miejsce w strukturze energetyki”. Rosja i Francja wyraziły wzajemne zainteresowanie rozwojem współpracy w całym spektrum spraw pokojowego wykorzystywania energii atomowej.

Stosunki między Państwową Korporacją Rosatom3 a firmami francuskimi rozwijają się dynamicznie. Z grupą APERA w dziedzinie cyklu paliwowego, dostaw urządzeń i usług do elektrowni atomowych z Électricité de France (EDF) w zakresie wymiany doświadczeń w dziedzinach związanych z eksploatacją i obsługą techniczną elektrowni atomowych; oraz Alstomem w ramach wspólnego przedsiębiorstwa, produkującego turbiny. Władze francuskie nie planują zamknięcia posiadanych przez EDF elektrowni jądrowych – z wyjątkiem najstarszej „Fessenheim”. Takie oświadczenie złożył ostatnio w wywiadzie dla agencji Bloomberg minister przemysłu Arnaud Montebourg. Energia jądrowa zapewnia bowiem konkurencyjność przemysłowi francuskiemu, a inwestycje w nią pozwalają na utrzymanie cen energii elektrycznej na poziomie niższym, niż gdziekolwiek indziej. EDF, największy na świecie operator, posiadający 58 reaktorów jądrowych, będzie miał nadal większą przewagę. Oświadczenie stoi w ostrej sprzeczności z oświadczeniem prezydenta Francoisa Hollande, który w trakcie kampanii wyborczej obiecał zredukować udział energii jądrowej w koszyku energetycznym Francji z obecnych 75% do 50% do roku 2025. Program nuklearny Francji został rozpoczęty przez Charlesa de Gaulle'a, mającego na względzie główny cel – zapewnienie pełnej niezależności kraju w dziedzinie energii elektrycznej. Przed ostatnią kampanią prezydencką wszystkie główne francuskie partie polityczne w pełni popierały dalszy rozwój energetyki jądrowej.

Wykorzystanie alternatywnych źródeł energii nie będzie w stanie zrekompensować wszystkich strat wynikłych z rezygnacji z produkcji prądu w elektrowniach jądrowych, a wzrost liczby elektrowni wodnych, bez ryzyka wyrządzenia szkody środowisku naturalnemu, jest prawie niemożliwe. Na dodatek pojawia się prawdopodobieństwo powstania rejonów z niedoborem energetycznym na terytorium Francji, co dla Paryża jest praktycznie nie do przyjęcia.

Rezygnacja z dominacji elektrowni jądrowych we francuskim koszyku energetycznym to bardziej narzędzie polityczne, służące pozyskaniu wyborców, aniżeli realne działanie gospodarcze. Zmiany w strukturze bilansu energetycznego zachodzą powoli i, z reguły, nie są przeprowadzane w sprzeczności z interesami ekonomicznymi. W przypadku Francji chodzi o branżę, która nie tylko zapewnia krajowi relatywnie niedrogą energię elektryczną, ale także pozwolą jej uzyskiwać znaczne dochody eksportowe ze sprzedaży energii „sąsiadom". Obietnice redukcji energetyki jądrowej, co do zasady, są reakcją na opinię publiczną i podobne decyzje są często zmieniane.

Rosatom jest organem wykonawczym Federacji Rosyjskiej do spraw współpracy w dziedzinie pokojowego wykorzystywania energii atomowej przy realizacji porozumień międzypaństwowych i międzyrządowych. Korporacja bierze aktywny udział w realizacji dużych projektów międzynarodowych. Jest jedną z wiodących firm na rynku transnarodowym. W ramach realizacji projektu utworzenia Międzynarodowego Termojądrowego Eksperymentalnego Reaktora (International Thermonuclear Experimental Reactor) w Cadarache (Francja), wraz ze spółkami zależnymi, dostarczają urządzenia i materiały dla budowanego reaktora. Tymczasem Polska jest nadal jednym z niewielu rozwiniętych krajów Europy, na którego terenie nie pracuje, jak dotąd, żadna elektrownia atomowa, której wydajność energetyczną można byłoby porównać do ca 30 mld m3 gazu, przetłaczanego rocznie jedną nitką Gazociągu Jamalskiego. Prace nad projektem synergii węglowo-jądrowej oraz reaktorem jądrowym wysokotemperaturowym IV generacji, chłodzonym helem, nadal są na etapie początkowym. Symulację związaną z ubezpieczeniem od odpowiedzialności cywilnej za potencjalne szkody jądrowe przeprowadził parę lat temu niemiecki Instytut Naukowy Versicherungsforen z Lipska. Składka ubezpieczeniowa, obliczona dla przypadku katastrofy w Czarnobylu, powinna pokrywać wyrządzone szkody, wycenione na 6090 mld euro. Wliczona w koszty prądu elektrycznego może go podrożyć do ca 67 euro za 1 kWh. Zaprezentowany sposób wyliczenia budzi jednak poważne kontrowersje.

Rosatom zrzesza obecnie ponad 240 przedsiębiorstw i instytucji naukowych, w tym wszystkie niezwiązane z wojskiem spółki, zajmujące się energią jądrową w Rosji, przemysłowy kompleks broni jądrowej, organizacje badawcze i jedyną na świecie flotę lodołamaczy o napędzie atomowym. Państwowa Korporacja Rosatom jest największą w Rosji firmą wytwarzającą prąd, stanowiąc ponad 40% wytwarzanej energii elektrycznej w jej europejskiej części tego olbrzymiego geograficznie państwa. Rosatom zajmuje również wiodącą pozycję na światowym rynku technologii jądrowych, w tym pierwsze miejsce w świecie pod względem liczby jednocześnie budowanych elektrowni jądrowych za granicą, drugie miejsce w światowych rezerwach uranu, piąte miejsce pod względem jego wydobywania i czwarte miejsce w dziedzinie wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych, zapewniając 40% światowego rynku usług wzbogacania uranu i 17% rynku paliw jądrowych.

Zagraniczne zamówienia Rosatomu osiągnęły już 66,5 mld USD w porównaniu z 50,9 mld w 2011 r. W roku ubiegłym rosyjskie elektrownie atomowe wyprodukowały rekordową ilość energii elektrycznej – 177,3 mld kWh, tzn. o 2,7% więcej niż w 2011 r. Spółka zwiększyła o 7%, w porównaniu z rokiem ubiegłym, produkcję uranu naturalnego oraz planuje zwiększyć jego krajowe wydobycie. Wzrost wskaźników finansowych rosyjskiego przedsiębiorstwa nastąpił w wyniku rekordowej produkcji kompletnych zespołów elektrowni atomowych, jak również pomyślnego zakończenia budowy elektrowni atomowej Bushehr w Iranie oraz czwartego bloku Kalinińckiej Elektrowni Atomowej. W dodatku koszt budowy obiektów wznoszonych wg opanowanej przez Rosatom technologii, jest konkurencyjny względem kosztów innych tego typu przedsiębiorstw.

8 listopada 2013 r. w Turcji odbyło się posiedzenie misji Integrated Nuclear Infrastructure Review (INIR) Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA), podczas którego omawiano projekt budowy tureckiej elektrowni atomowej Akkuyu w prowincji Mersin. Posiedzenie prowadził doradca ministra energetyki i zasobów naturalnych Turcji Ilker Sert i dyrektor departamentu projektów energetyki atomowej Necati Yamac. Pod względem wskaźnika wzrostu zapotrzebowania na energię elektryczną Turcja zajmuje pierwsze miejsce wśród państw Europy i drugie miejsce w świecie po Chinach. Z tego względu, jak podkreślił minister energetyki Turcji Taner Yildiz na ceremonii otwarcia niedawnego Międzynarodowego Kongresu Energetycznego, „aby zaspokoić rosnący popyt na energię elektryczną będziemy wykorzystywać różnorodne źródła wytwarzania energii, łącznie z elektrowniami atomowymi”.

Najistotniejszymi sprawami porządku obrad były związane z systemami bezpieczeństwa elektrowni atomowych, procedurami zakupu, finansowaniem projektu, bazą prawną, ochroną środowiska naturalnego i gotowością sieci elektroenergetycznych. Tematem odrębnym było omówienie zalet schematu BOO (build – own – operate; buduj – władaj – eksploatuj), który będzie wykorzystywany w czasie budowy pierwszej tureckiej elektrowni tego typu. Wkład strony tureckiej wyniesie 35–40%, czyli 6–7 mld USD. W styczniu 2013 r. eksperci MAEA kontaktowali się z przedstawicielami elektrowni atomowej Akkuyu i określili kryteria oceny, na których podstawie firma projektowa opracowała raport. W skład misji weszli eksperci międzynarodowi, którzy badali gotowość infrastruktury Turcji do rozwoju energetyki jądrowej. Końcowa narada misji MAEA obyła się w połowie listopada br. Mieli wziąć w niej udział przedstawiciele tureckiego Ministerstwa Energetyki i Zasobów Naturalnych, Agencji Energii Atomowej Turcji (TAEK) oraz Spółki ds. Eksploatacji Sieci Elektroenergetycznej Turcji (TEIAS).

W trakcie drugiego seminarium forum „Azja-Europa” (ACEM), poświęconego zagadnieniom bezpieczeństwa jądrowego, które odbyło się w Wilnie 4 listopada 2013 r. głos zabrał wiceprezydent Rusatom-Overseas Jukka Laaksonen. Były pracownik narodowego regulatora Finlandii w dziedzinie energetyki atomowej stwierdził, że Rosja jest nadal jednym z liderów światowych w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i promieniotwórczego. Elektrownie atomowe generacji 3+, które obecnie projektuje i buduje przemysł rosyjski, są zgodne z najnowszymi zasadami i standardami w sferze bezpieczeństwa. Najważniejsze cechy elektrowni atomowych generacji 3+, wpływające na ich zwiększone bezpieczeństwo, to skuteczniejsza kontrola w ciągu całego długiego okresu eksploatacji, oraz tzw. „pochłaniacz roztopu”. Czyli umieszczona na dnie szybu reaktora konstrukcja metalowa o dużych rozmiarach, wypełniona tzw. „materiałem na ofiarowanie”, który, w przypadku awarii, uniemożliwi wyciek roztopionego paliwa na podstawę betonową korpusu ochronnego reaktora i nie pozwoli cząstkom radioaktywnym na wydostanie się na zewnątrz. Poza „pochłaniaczem” należy odnotować:

– znacznie udoskonaloną ochronę elektrowni atomowej przed zewnętrznymi zagrożeniami przyrodniczymi i antropogennymi, np. przed silnymi trzęsieniami ziemi, powodziami lub możliwością zderzenia z dużym samolotem pasażerskim;

– bardziej precyzyjne i niezawodne cyfrowe systemy kontroli i monitoringu, zapewniające zautomatyzowaną ochronę w trudnych sytuacjach nadzwyczajnych;
– plan elektrowni, przewidujący wystarczające fizyczne rozdzielenie dublujących się systemów i podsystemów;

– różnorodne systemy bezpieczeństwa, posiadające poziom zabezpieczeń, których elastyczność stosowania pozwala reagować na sytuacje nadzwyczajne, nie mieszczące się w ramach sytuacji bazowych, przewidzianych podczas projektowania;

– możliwość izolowania roztopionego jądra reaktora po poważnej awarii, pozwalająca na uniknięcie znacznych emisji radioaktywnych;

– oraz nowoczesne systemy bezpieczeństwa przeciwpożarowego.

Nowe elektrownie rosyjskie, wykorzystujące reaktory WWER, posiadają te wszystkie cechy (Bałtycka, Leningradzka-2 i Białoruska).

Awaria w elektrowni atomowej „Fukushima-1” miała znaczący wpływ na zmianę podejścia do problematyki bezpieczeństwa jądrowego. We wspólnym oświadczeniu, opublikowanym w 2011 r., wszyscy regulatorzy europejscy oświadczyli o zdecydowanym dążeniu do zrealizowania obydwu celów w sferze bezpieczeństwa jądrowego. Rosyjski przemysł jądrowy nie tylko szybko zaadaptował się do zmiany wymogów międzynarodowych w sferze bezpieczeństwa, lecz także odegrał ważną rolę w ich opracowywaniu i promowaniu na świecie. Pierwsze podłączenie głównego obiektu, stanowiącego przedmiot rosyjsko-indyjskiej współpracy w dziedzinie energii jądrowej – nuklearnej elektrowni „Kudankulam”, w stanie Tamil Nadu miało miejsce 21 października 2013 r. Dalsza kooperacja w tym zakresie będzie polegała na pomocy technicznej przy budowie trzeciego i czwartego bloku energetycznego tej elektrowni o mocy 1000 MW każdy. Elektrownia zapewni energię elektryczną dla całych południowych Indii. Indie planują budowę 19 jądrowych bloków energetycznych do roku 2017 o łącznej mocy 17,4 MW. 8 z nich będzie budowane z udziałem innych państw. Elektrownia jądrowa „Kudankulam” jest budowana na podstawie umowy zawartej w 20 listopada, 1988 r. W 2010 r. Rosja i Indie podpisały „Mapę Drogową”, która zakłada budowę partii 14–16 bloków energetycznych w elektrowniach jądrowych rosyjskiej produkcji.

„Prognozy budowy elektrowni jądrowych na świecie do roku 2030 wróciły do poziomu sprzed katastrofy w Fukushimie” – oświadczył prezes Państwowej Korporacji Rosatom Siergiej Kirijenko. W St. Petersburgu, podczas VI Regionalnego Publicznego Forum-Dialogu „Zakłady Jądrowe, Społeczeństwo, Bezpieczeństwo”. „Możemy stanowczo powiedzieć, że gdyby którakolwiek rosyjska elektrownia została poddana trzęsieniu ziemi o mocy równej trzęsieniu ziemi w Fukuszimie, nie wystąpiłyby jakiekolwiek negatywne skutki dla środowiska” – dodał szef rosyjskiego koncernu. Elektrownie budowane obecnie w Rosji, spełniają wszystkie wymogi bezpieczeństwa, które zostały wdrożone po tej katastrofie.

Ostatnio została też potwierdzona rozbudowa elektrowni jądrowej "Temelin" koło Czeskich Budziejowic. Czechy mogłyby zostać dostawcą komponentów elektrowni jądrowych dla Polski i Węgier . Dla Republiki Czeskiej rozbudowa "Temelina" może stać się potężnym impulsem do rozwoju. Projekt umożliwiłby stworzenie tysięcy nowych miejsc pracy, zarówno na placu budowy, jak i w dziedzinach pokrewnych, związanych z projektem, na przykład przy budowie i przebudowie infrastruktury drogowej, stawianiu dzielnic mieszkaniowych, w sektorze usług itd. Elektrownia atomowa "Temelin" jest jedną z dwóch elektrowni atomowych w tym kraju. Jej budowa rozpoczęła się w 1981 r. i została ukończona w 2002 r. Górujące nad zakładem 4 chłodnie kominowe mają 155  m wysokości. Elektrownia składa się z 2 reaktorów o mocy 1805 MW.

Warto też odnotować, że większość akcjonariuszy fińskiej spółki Fennovoima poparło decyzję inwestycyjną dotyczącą projektu budowy elektrowni atomowej "Hanhikivi 1". Będzie ona zbudowana wspólnie z Rusatom-Overseas. Do końca roku zostanie podpisany kontrakt na jej budowę. W ciągu najbliższych miesięcy zostaną przygotowane ekspertyzy ekologiczne. Rusatom-Overseas dostarczy reaktor o mocy 1200 MW. Spółka może uzyskać 34% w kapitale zakładowym Fennovoima. Budowa rozpocznie się najwcześniej w 2015 roku, zaś oddanie elektrowni do eksploatacji przewidziano na 2024 rok.

Zanim uzyska się odpowiedź czy Rosatom jest zainteresowany współpracą z polskimi placówkami naukowo-badawczymi w dziedzinie stabilizacji plazmy i badania procesów magnetohydrodynamiki łuku plazmowego, warto oszacować wypadkowość dotychczas zrealizowanych inwestycji rosyjskiego przedsiębiorstwa, w stosunku do podobnych elektrowni, zbudowanych przez inne koncerny atomowe. Przy zlokalizowaniu polskiej elektrowni atomowej np. w rejonie Sokołowa Podlaskiego czy zapory w Solinie, rejonów niezagrożonych zachwianiem bilansu wodnego, możliwym byłoby bezkolizyjne dostarczanie zasobników wzbogaconego uranu i odbiór promieniotwórczych odpadów przez Rosatom celem ich utylizacji. Koszt budowy reaktorów energetycznych wzrósł do ok. 10 tys. USD/kW. Dla reaktorów budowanych przez Rosatom jest on jednak nadal dużo niższy.

Ile reaktorów starego typu RBMK pracuje jeszcze w Rosji? Jakie są plany (czasowe i finansowe) ich wyłączenia? Nie wiadomo. Jako sąsiedzi Obwodu Kaliningradzkiego, a raczej Królewieckiego, jeśli nie chcemy utrwalać w pamięci nazwiska stalinowskiego ludobójcy, jesteśmy oczywiście zainteresowani informacją na jakim etapie znajdują się prace nad budowaną tamże elektrownią jądrową oraz czy będzie ona dysponowała nadwyżkami mocy, z których mogliby korzystać odbiorcy w województwach przygranicznych.

Popełniono wiele fundamentalnych błędów przy negocjacji 20 lat temu pakietu porozumień gazowych z Rosją przez nasze ówczesne elity. Najboleśniejszym była rezygnacja z opłaty za tranzyt gazu tzw. Gazociągiem Jamalskim. Zdaniem nie tylko amerykańskich ekspertów polskiego pochodzenia, do których należał prof. John Cieślewicz powinna ona wynosić ca 2,7 USD za przetłoczenie 1000 m3 gazu na odległość 100 km, czyli ca 1,5 mld USD rocznie.

Potraktujmy tę sprawę jako bolesną nauczkę i… dogadajmy się z Rosatomem.

Autor jest redaktorem naczelnym magazynu Rurociągi.
Fot. www.norge.ru

Czytany 7226 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04