piątek, 23 listopad 2012 08:52

Piotr Woźniak: Stosunki izraelsko-tureckie na tle Arabskiej Wiosny

Oceń ten artykuł
(2 głosów)

israel-turkey_flags  Piotr Woźniak

Stosunek Izraela do Arabskiej Wiosny, która, jak się szybko okazało, sprzyja rozwojowi ekstremizmu islamskiego, można określić jako chłodny. Jednak wydarzenia związane z tym zjawiskiem w świecie arabskim nieoczekiwanie przyniosły państwu żydowskiemu normalizację stosunków z Turcją, i to mimo ostatnich wypowiedzi premiera Turcji Recepa Tayyipa Erdogana, który nazwał Izrael, prowadzący operację wojskową w Strefie Gazy, państwem terrorystycznym.

Ostatnie lata dla strategicznych relacji izraelsko-tureckich były wyjątkowo trudne. Od 2002 r. główna siła polityczna Turcji, Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) przyjęła strategię w stosunkach z sąsiadami pod hasłem – "zero problemów", stając się jednocześnie rzecznikiem dążeń Palestyńczyków. Taka postawa zaczęła rodzić systematyczne napięcia na linii Ankara-Tel-Awiw.

Przesilenie

27 grudnia 2008 r., 5 dni po wizycie izraelskiego premiera Ehuda Olmerta w Turcji, Izrael rozpoczął ofensywę przeciwko Hamasowi w Strefie Gazy. R. Erdogan był wówczas jednym z najgłośniejszych krytyków Izraela, atakując Izrael na równi z bliskowschodnimi radykałami. 29 stycznia 2009 r. dodatkowo doszło do ataku premiera Turcji na prezydenta Izraela Szimona Peresa, podczas Światowego Forum Gospodarczego odbywającego się w szwajcarskim Davos. Dodatkowo, w październiku 2009 r., Turcja odwołała międzynarodowe manewry lotnictwa wojskowego Anatolian Eagle, zabraniając uczestnictwa w nich izraelskim siłom powietrznym. Początkowo oczekiwano, że napięcia nie spowodują gruntownych zmian w stosunkach między Turcją a Izraelem, jednak wzajemne relacje pogarszały się coraz bardziej.

Apogeum kryzys ów osiągnął 31 maja 2010 r., kiedy izraelscy komandosi przeprowadzili fatalny w skutkach szturm na tzw. Flotyllę Wolności, płynącą z pomocą humanitarną do Strefy Gazy. W wyniku akcji zginęło 9 osób narodowości lub pochodzenia tureckiego. Turcja natychmiast odwołała swojego ambasadora, a premier R. Erdogan zarzucił Izraelowi uprawianie „państwowego terroryzmu”. Z kolei władze izraelskie wskazywały w odpowiedzi na rzekomą radykalizację tureckiej elity rządzącej. Mówiono m.in. o współpracy Ankary z Teheranem.

Koniec końców Turcja wydaliła izraelskiego ambasadora i zawiesiła wszelkie porozumienia wojskowe z Izraelem. Mimo że w kolejnych tygodniach sytuacja w stosunkach dwustronnych raczej się stabilizowała, w praktyce oznaczało to, że sojusz turecko-izraelski przeszedł do historii.

Normalizacja

Za szczególnie symboliczną i wymowną datę należy uznać dzień 17 czerwca. Turecka Fundacja Pomocy Humanitarnej (IHH), właściciel Mavi Marmara, ogłosiła, że statek ten, tym razem nie weźmie udziału w nowej flotylli, mającej wypłynąć w kierunku Strefy Gazy. Wyraźny, pojednawczy gest nastąpił też ze strony rządu izraelskiego – premier Benjamin Netanyahu, wkrótce po zwycięstwie wyborczym AKP 12 czerwca, wysłał do szefa tureckiego rządu R. Erdogana, w którym wyraził żal z powodu pogorszenia się stosunków z Turcją oraz gotowość do współdziałania.

Pragnienie utrzymania partnerstwa między oboma państwami nigdy tak naprawdę nie budziło wątpliwości ze strony władz Izraela. Inna sytuacja istniała po stronie tureckiej, próbującej godzić pozytywne relacje z państwem żydowskim, z jednocześnie podobnymi relacjami z Iranem, Syrią oraz Strefą Gazy.

Arabska Wiosna

Polityka regionalna Ankary okazała się jednak nie do utrzymania w świetle aktualnych wydarzeń "Arabskiej Wiosny", w szczególności w Syrii, będącej jednym z największych sukcesów tureckiej dyplomacji w ostatnich latach. W efekcie nadciągnięcia arabskiej rewolucji, Turcja, zamiast korzystać z pożądanej stabilności, musiała rozpocząć zmagania z poważnym kryzysem uchodźców i napięciami na granicy syryjskiej. Oznacza, to, że jeśli Ankara ma odgrywać rolę przywódczą na Bliskim Wschodzie, musi normalizować stosunki z Tel-Awiwem.

Wiceminister spraw zagranicznych Izraela Danny Ayalon powiedział, w wywiadzie opublikowanym w tureckim dzienniku Hurriyet, że Izraelczycy "pocałują w rękę każdego jednego Turka", jeśli Ankara przekona Hamas, by ten wyrzekł się terroryzmu, uznał Izrael i podpisał z nim porozumienie pokojowe. "Turcja ma prawo kształtować swoją politykę zagraniczną; szanujemy to. Nie mamy prawa mówić im by nie wchodzili w kontakty z różnymi frakcjami" – podkreślał wiceszef izraelskiego MSZ.

Odwilż w relacjach z Izraelem oczywiście oferuje Turcji mnóstwo innych korzyści, zwłaszcza w dziedzinie współpracy wojskowej i gospodarczej. Izrael z wielką podejrzliwością odnosi się do aktualnych przeobrażeń w świecie arabskim, uważając że mogą one otworzyć drzwi dla islamskiego ekstremizmu i ekspansji irańskiej. W szczególności niepewny jest dalszy rozwój kluczowych stosunków Izraela z Egiptem, w którym silną pozycję wywalczyło radykalne Bractwo Muzułmańskie.

Wnioski

Warto podkreślić także wymiar mocarstwowy tych relacji – dobre stosunki między Izraelem a Turcją leżą w interesie Stanów Zjednoczonych. Dyplomacja amerykańska z pewnością podejmuje zabiegi, zmierzające do pogodzenia zwaśnionych stron – stron, które są przecież kluczowymi partnerami USA na Bliskim Wschodzie.

Co przede wszystkim będzie kształtować te trudne relacje w najbliższym czasie?

Wbrew pozorom nie będą to ostatnie wydarzenia w rejonie Strefy Gazy, a raczej relacje z udziałem Cypru i "śródziemnomorskiego gazu"...

 

Tekst powstał przy wspolpracy z Forum Zydow Polskich.
Fot.: http://changingturkey.com

 

Źródła:
http://politykawschodnia.pl/index.php/2012/02/27/wozniak-izrael-i-cypr-wspolpracuja-przeciwko-turcji/
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,Turcja,stosunki_dwustronne,Izrael
http://geopolityka.org/analizy/1666-srodziemnomorski-gaz-geopolityczna-rozgrywka-o-przyszlosc-izraela
http://www.stratfor.com/analysis/turkeys-expanding-influence-gulf-aden
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1054,Turcja-Izrael_ciche_pojednanie_w_tle_?arabskiej_wiosny?
http://polish.ruvr.ru/2012_11_20/Turcja-premier-Izrael/

Czytany 6004 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04