środa, 18 grudzień 2013 20:18

Kamila Węderska: Bezpieczeństwo energetyczne Republiki Mołdawii

Oceń ten artykuł
(4 głosów)

przesyl-slup  Kamila Węderska

Bezpieczeństwo energetyczne to niezwykle modny, często poruszany i kontrowersyjny problem XX i XXI wieku. W środkach masowego przekazu słyszy się o bezpieczeństwie energetycznym Unii Europejskiej czy Federacji Rosyjskiej. Jednak gdzieś między tymi dwoma graczami areny międzynarodowej kryją się pomniejsze państwa, będące nierzadko między przysłowiowym „młotem a kowadłem” w swojej polityce energetycznej, która stanowi przecież nieodłączny element szeroko rozumianej gospodarki.

Wstęp

Na początku XXI wieku świat stanął przed wieloma zagrożeniami. Bezpieczeństwo energetyczne to niezwykle modny, często poruszany i kontrowersyjny problem XX i XXI wieku. Problemy surowcowe i energetyczne znajdują się w centrum uwagi już od lat 1970’, kiedy to autorzy pierwszego raportu dla Klubu Rzymskiego z 1972 r., pod tytułem „Granice wzrostu”, udowadniali, że zasoby surowcowe świata zakończą się w ciągu najbliższych stu lat, a gdy zabraknie surowców nieodnawialnych, nie będzie już wzrostu gospodarczego na świecie. Walka o ostatnie zasoby jest ostra; zabezpieczenie krajowego zaopatrzenia energetycznego dla każdego państwa stało się kwestią twardej, realnej polityki (realpolitik) [1]. Z nadzieją patrzymy zatem na odnawialne źródła energii.

Często w środkach masowego przekazu słyszy się o bezpieczeństwie energetycznym Unii Europejskiej czy Federacji Rosyjskiej. Jednak gdzieś między tymi dwoma graczami areny międzynarodowej kryją się pomniejsze państwa, znajdujące się nierzadko między przysłowiowym „młotem a kowadłem” w swojej polityce energetycznej, która stanowi przecież nieodłączny element szeroko rozumianej gospodarki. Są to zwykle państwa rozwijające się, pogrążone w ubóstwie czy niesamodzielne na tyle, by sprawnie i skutecznie prowadzić własną gospodarkę. Czasami są też pozbawione własnego zaplecza surowców energetycznych. Jednym z takich państw jest Republika Mołdawii – sąsiad Ukrainy, Rumunii i odwieczny „wasal” Federacji Rosyjskiej. Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie istoty oraz głównych determinantów bezpieczeństwa energetycznego w teorii oraz na przykładzie właśnie tego najbiedniejszego europejskiego państwa. Artykuł wskazuje główne problemy oraz możliwości ich rozwiązania w zakresie polityki energetycznej kraju. Autorka podejmuje również próbę prognozy rozwoju bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii na najbliższe lata.

Bezpieczeństwo energetyczne jest dość trudne do zdefiniowania. Składa się na nie wiele elementów. Definiowane jest najczęściej jako stan (proces – przyp. autora), który daje poczucie pewności, i gwarancje jego zachowania oraz szansę na doskonalenie. Jedna z podstawowych potrzeb człowieka. To sytuacja odznaczająca się brakiem ryzyka utraty czegoś co człowiek szczególnie ceni, na przykład zdrowia, pracy, szacunku, uczuć, dóbr materialnych. wyróżnia się m. in. bezpieczeństwo globalne regionalne, narodowe; bezpieczeństwo militarne, polityczne, społeczne; bezpieczeństwo fizyczne, psychiczne, socjalne; bezpieczeństwo strukturalne i personalne [2].

Niniejszy artykuł dotyczy konkretnego kraju, dlatego stosowne wydaje się przybliżenie także definicji bezpieczeństwa państwa. W wielu opracowaniach naukowych wskazuje się, że bezpieczeństwo państwa to: element jego bytu i rozwoju określony stosunkiem potencjału obronnego do skali zagrożeń albo: stan wywołujący poczucie możliwości rozwoju narodu wynikający z braku zagrożenia zewnętrznego i wewnętrznego, jak też możliwości obrony przed tymi zagrożeniami, jak również: stan uzyskany w wyniku zorganizowanej obrony i ochrony przed zagrożeniami zewnętrznymi i wewnętrznymi określony stosunkiem potencjału obronnego do skali zagrożeń. Natomiast najistotniejszym pojęciem w niniejszym artykule będzie bezpieczeństwo energetyczne. Ustawa Prawo energetyczne w art. 3 p. 16 definiuje, że jest to stan gospodarki umożliwiający pokrycie perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energię, w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy zachowaniu wymagań ochrony środowiska [3].

Według innej definicji bezpieczeństwo energetyczne można rozumieć, jako dostępność do różnych nośników energii i zapewnienie ciągłości ich dostaw, a także dobrze rozwinięta infrastruktura do odbioru nośników energii od dostawców zewnętrznych i do ich przerobu. Infrastruktura ta musi zapewniać odbiór nośników z różnych kierunków, a także względną łatwość zmiany kierunku dostaw [4]. Innymi słowy jest to możliwość produkcji i wykorzystywania stosunkowo niedrogiej, pewnej i przyjaznej środowisku energii zgodnie z zasadami: niezawodności dostaw, konkurencyjności oraz ochrony środowiska.

Jak uważa Włodzimierz Bojarski, całą złożoność problemu bezpieczeństwa energetycznego trudno ująć w krótkiej definicji zawartej w ustawie. Jednak w takim ujęciu również znajduje on dwa wątpliwe, czy nawet błędne stwierdzenia:

1. w sposób ekonomicznie uzasadniony – jest sformułowaniem jednostronnie interpretowanym jako sposób opłacalny dla dostawcy, lub nawet jako zapewnienie dostawcy cen ekonomicznie uzasadnionych (z pominięciem ryzyka), co neguje reguły rynku konkurencyjnego oraz pomija zupełnie dostępność cenową paliw i energii dla odbiorcy.

2. przy zachowaniu wymagań ochrony środowiska – jest to zasada słuszna w normalnych warunkach zasilania, natomiast w różnych warunkach awaryjnych, krytycznych, żywiołowych itp., w których pokrywanie zapotrzebowania energetycznego jest szczególnie istotne i do tych warunków w szczególności odnosi się pojęcie bezpieczeństwa energetycznego. Zachowanie wymagań ochrony środowiska w tym wypadku ma znaczenie drugorzędne w stosunku do możliwych nieszczęść i strat odbiorców życia publicznego. Nadawanie w tych warunkach bezwzględnego priorytetu ochronie środowiska, przed ochroną odbiorców, jest błędne.

Warto poddać pod rozwagę: czy bezpieczeństwo energetyczne państwa polega na bezpieczeństwie energetycznym ogółu odbiorców (publicznych, prywatnych, gospodarczych itp.), czy może jest odmienną jakościowo kategorią, np. zapewniającą bezpieczeństwo finansowe przedsiębiorstw energetycznych, czy dobre samopoczucie ekologiczne stron trzecich? Jest to jednak materiał na kolejny artykuł…

Konkludując powyższe rozważania nad istotą bezpieczeństwa energetycznego, przyjmijmy, że jest to gwarantowane i nieprzerwane, stałe, płynne zaopatrzenie konsumentów w paliwo i energię, przy wymaganej jakości, w wystarczającej ilości i po przystępnej cenie.

Uwarunkowania prawne bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii i jego stan obecny

Mołdawia to kraj przemysłowo-rolniczy o powierzchni 33,7 tys. km2 i 4,4 mln ludności. Wiodącą gałęzią przemysłu jest przemysł spożywczy. Kraj ten nie posiada paliw pochodzenia naturalnego. Gospodarka bazuje na paliwach importowanych. Mołdawia dysponuje dostępem do nieodnawialnych źródeł  energii, jednak są one wykorzystywane na  niewielką skalę. Mołdawia jest importerem energii, gdyż złoża krajowe zaspokajają tylko 3% potrzeb kraju. Gaz ziemny zapewnia około 65% zapotrzebowania na wszystkie surowce energetyczne (roczny popyt na gaz to 3–3,5 mld m3). Watro zauważyć, że z tego tylko 1 mld m3 zużywa Mołdawia właściwa, a pozostałą ilość wykorzystuje lewobrzeżny separatystyczny region Naddniestrza. Jedynym dostawcą gazu jest Gazprom, windujący ceny do około 400 dol. za 1000 m3.

Wśród aktów prawnych, dotyczących bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii, zostaną wspomniane wybrane z nich. Jednym z ważniejszych, dotyczących bezpieczeństwa energetycznego Europy była podpisana w grudniu 1994 r. Europejska Karta Energetyczna, stanowiąca fundamentalny traktat o wspólnej, paneuropejskiej polityce  energetycznej. Opierała się na zasadach: wolnego rynku, regulacji i wspierania handlu i inwestycji w obszarze  energetycznym oraz łagodzenia sporów powstających podczas realizacji tych zamierzeń. Należało jednak pamiętać o innych celach polityki energetycznej UE: ochronie środowiska i klimatu. Członkami Europejskiej Karty Energetycznej zostały wszystkie państwa Europy oraz Federacja Rosyjska, Japonia i Australia. Karta nie została jednak do tej pory ratyfikowana przez Rosję, co było ówcześnie głównym celem wspólnej europejskiej polityki energetycznej [5].

Kolejne regulacje prawne przyniosło przystąpienie Mołdawii, w maju 2010 r., do Wspólnoty Energetycznej, powstałej w 2005 r. Wspólnota Energetyczna (WE) za cel przyjęła stworzenie wspólnego rynku energetycznego poprzez implementację przez jej członków (UE, siedem państw bałkańskich oraz Ukraina i Mołdawia) odpowiednich unijnych regulacji prawnych [6]. Nałożyła ona na ten kraj szereg dyrektyw unijnych tzw. trzeciego pakietu, związanych z sektorem energii elektrycznej, gazownictwa, energetyki odnawialnej czy ochrony środowiska. Zakładają one rozdzielenie działalności produkcyjnej (dostaw), przesyłowej oraz dystrybucyjnej w sektorze gazu i energii elektrycznej, wzmocnienie uprawnień i niezależności organów regulacyjnych oraz większą ochronę praw konsumentów. Trzeci pakiet reguluje też zasady równego dostępu do infrastruktury przesyłowej (Third-Party Access). Wprowadza również rozwiązania utrudniające przejęcie kontroli nad systemami przesyłowymi przez przedsiębiorstwa z państw trzecich (te przepisy mają wejść w życie dopiero od 2017 roku [7]). Jednak wcielenie ich w życie w dużym stopniu uniemożliwiał wieloletni kryzys polityczny. Ponadto Rosja utrudnia integrację z UE w sektorze energetycznym. Próba wypełnienia zobowiązań przez Mołdawię może spowodować utrudnienia w zapewnieniu dostaw gazu dla kraju, bowiem Gazprom jest tu jego jedynym dostawcą [8]. Udział we wspólnocie wymusza bowiem liberalizację rynku energii do 2015 r., na co wskazują zasady traktatu ustanawiającego Wspólnotę Energetyczną i prawo UE. Rok temu (grudzień 2012 r.), po naciskach Gazpromu, rząd mołdawski przedłużył termin przyjęcia trzeciego pakietu energetycznego do roku 2020. Mimo to rozmowy Moskwy i Kiszyniowa zakończyły się bez obniżki ceny gazu dla Mołdawii [9]. Republika Mołdawii jest krajem, który nie dysponuje wystarczającą ilością własnych zasobów surowców energetycznych, dlatego właściwe gospodarowanie tymi surowcami jest ogromnie ważne, sprzyja poprawie ogólnej sytuacji ekonomicznej, a także podniesieniu społecznego poziomu życia. Wiadomo jednak, że bez woli politycznej Kiszyniowa nie dojdzie do implementacji acquis communitaire w sferze energetycznej [10].

Poniższa mapa wskazuje państwa członkowskie Wspólnoty Energetycznej: członkowie – kolor granatowy, obserwatorzy – kolor niebieski, partnerzy kontraktowi – żółty.

Rys. 1. Państwa Wspólnoty Energetycznej (w tym od 2010 r. Mołdawia)

wederska01

Źródło: www.statistics.com/the/%+energy-+-/comuunity//google/pht0//23/4/5//35646, (20.10.2013).

Niemniej istotnym dokumentem jest Strategia Bezpieczeństwa Energetycznego Republiki Mołdawii do 2020 r. Przyjęta w 2007 r. wskazuje wiele istotnych elementów polityki energetycznej kraju, stan obecny energetyki wraz ze wszystkimi jej wadami oraz możliwości poprawy. Skupia się głównie na poprawie bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii przez tworzenie nowych zdolności przesyłowych i transportowych: gazu ziemnego, ropy naftowej i produktów ropopochodnych, energii elektrycznej oraz rozbudowie podziemnych magazynów gazu ziemnego, a także magazynowaniu ropy naftowej i jej pochodnych. Istotnym elementem jest zapewnienie dostępności sieci gazowej na terenach niezgazyfikowanych (głównie na wsiach i innych małych miejscowościach) i modernizację istniejących sieci dystrybucji. Dywersyfikacja źródeł energii powinna być dodatkowo wspierana przez zwiększenie dostępności na rynku urządzeń do produkcji energii ze źródeł odnawialnych.

Inne istotne dokumenty to:

a) Narodowa strategia Republiki Mołdawii, dotycząca  rozwoju sektora rolno-przemysłowego na lata 2008–2015,

b) Strategia „Mołdawia 2020”,

c) Koncepcja bezpieczeństwa narodowego Republiki Mołdawii.

Istnienie tych dokumentów jedynie zasygnalizowano i nie zostały szerzej omówione w niniejszym artykule.

Poniżej wskazano wybrane zobowiązania Mołdawii wynikające z przystąpienia do Wspólnoty Energetycznej [11]:

Tabela 1. Wybrane zobowiązania Mołdawii wynikające z przystąpienia do Wspólnoty Energetycznej

wederska02

Źródło: Ukraina i Mołdawia wobec Wspólnoty Energetycznej, http://osw.energo24.pl/706,ukraina-i-moldawia-wobec-wspolnoty-energetycznej, (25.10.2013).

W praktyce niewielka część z powyższych dokumentów została wcielona w życie do dnia dzisiejszego.

Założenia Strategii Bezpieczeństwa Energetycznego Republiki Mołdawii do 2020 r.

Strategia z 2007 r. (Энергетическая Стратегия Республики Молдова до 2020 года) to zbiór wielu założeń, celów, zasad oraz możliwości poprawy bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii. Mimo że nie wszystkie założenia poprzedniej strategii (do 2010 r.) zostały zrealizowane, powstała nowa, w myśl dostosowywania się kraju do założeń unijnych. Podstawowe założenia dokumentu opierają się na poniższych postulatach:

a) Bezpieczeństwo energetyczne to istotna dziedzina gospodarki państwa, mająca wpływ na jej rozwój oraz stabilizację społeczną.

b) Energetyczna strategia Republiki Mołdawii do 2020 r. nastawiona jest na stworzenie efektywniejszego, konkurencyjnego i niezawodnego energetycznego systemu energetycznego, który zapewniałby bezpieczeństwo energetyczne kraju, modernizację istniejącej infrastruktury energetycznej, podniesienie wydajności energetycznej, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii i dostosowanie krajowych założeń do europejskiego rynku energetycznego.

c) Najważniejszym celem polityki energetycznej jest  zaopatrzenie w jak najlepszej jakości energię po najbardziej korzystnych cenach oraz realizacja koncepcji ciągłego rozwój gospodarki narodowej. Ten cel jest możliwy do osiągnięcia dzięki konkurencyjności i liberalności rynku energetycznego. Zapewnienie klarownych zasad użytkowania energii dla wszystkich konsumentów podniesie poziom  bezpieczeństwa energetycznego kraju. Racjonalne ceny ułatwią podjęcie niezbędne inwestycje w sektorze energetycznym, podniesienie energetycznej wydajności oraz (pod warunkiem posiadania odpowiedniego prawodawstwa) zmniejszenie negatywnego wpływu na otaczające środowisko.

d) Jednym z istotnych czynników dla wdrożenia Strategii jest konieczność podjęcia nowych inwestycji,  modernizacja przestarzałych sieci przesyłowych, dostosowanie się do wymogów rynku energetycznego Unii Europejskiej.

e) Mołdawia rozumie społeczno-ekonomiczny wpływ reform, które zostaną urzeczywistnione, obejmując potrzebę restrukturyzacji przedsięwzięć, regulowania istniejących taryf, pokrycia nakładów. Społeczny wpływ prawdziwej Strategii sprowadzi do konieczności powstania mechanizmu ochrony społecznej, orientowanego na niezabezpieczone grupy społeczeństwa. Od innej strony, pozytywne ekonomiczne wyniki reform doprowadzą do poprawy zdolności kraju do przyciągania inwestycji w sektor energetyczny.

f) Głównymi problemami systemu energetycznego Republiki Mołdawii jest brak własnych zasobów energetycznych (97% niezbędnej krajowi energii jest importowane), nadmierna zależność gospodarki od gazu ziemnego, importowanego od jednego dostawcy (Federacja Rosyjska), niski poziom wykorzystania odnawialnych źródeł energii, niewystarczające możliwości generowania własnej energii elektrycznej, wysoki procent strat w sektorze energetycznym, niski poziom energetycznej wydajności i przestarzała infrastruktura energetyczna [12]. Bardziej szczegółowo prezentuje te problemy poniższa tabela (Tabela 2.).

Tabela 2. Główne problemy bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii.

wederska03

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Быкова Е.В., Анализ тенденций изменения индикаторов энергетической безопасности Молдовы за 1990-2005 г. // Проблемы региональной энергетики. – 2006. – № 2. – С. 7-13. – Режим доступа: htpp://www.asm.md. Надійшла до редколегії 14.11.07.

Republika Mołdawii zdaje sobie sprawę z powagi sytuacji, w jakiej znalazła się jej gospodarka oraz bezpieczeństwo obywateli, dlatego powyższe założenia zamierza realizować przy zastosowaniu się do zapisanych w Strategii zasad, według których należy prowadzić politykę bezpieczeństwa energetycznego. Są one następujące:

a) orientowanie systemu zaopatrzenia w energię na zaspokojenie potrzeb konsumentów;

b) podniesienie pewności dostaw energii;

c) podniesienie energetycznej wydajności;

d) wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii;

e) dopuszczalny wpływ na otaczające środowisko na miejscowym, regionalnym i światowym poziomie z uwagi na zagrożenie zmianą klimatu;

f) dobór i wdrożenie technologii energetycznych, opartych na zasadniczych kryteriach: wydajność energetyczna, pewność funkcjonowania, ochrona środowiska;

g) możliwe do przyjęcia taryfy cenowe i stworzenie sprzyjającego środowiska  inwestycyjnego;

h) podejmowanie innowacyjnych badań  w dziedzinie nowych i efektywnych technologii energetycznych;

i) zwiększenie roli Republiki Mołdawii w tranzycie energii elektrycznej i gazu ziemnego.

Mołdawia nie posiada własnych zasobów surowcowych. Większość gazu i ropy kraje te muszą sprowadzać z Rosji. 97% niezbędnej krajowi energii jest importowane. Import obejmuje gaz ziemny, produkty ropopochodne, węgiel i energię elektryczną. Import gazu ziemnego przeważa w bilansie energetyki kraju. W 2005 r. gaz ziemny stanowił 49% dostaw energii na prawym brzegu Dniestru. Niestety jest to duży problem państwa z uwagi na brak dywersyfikacji źródeł, zwłaszcza tego surowca. Jedynym importerem jest bowiem rosyjski Gazprom. Brak dywersyfikacji dostaw gazu i ropy naftowej jest bowiem jedną z najważniejszych przyczyn gospodarczo-politycznych problemów z Rosją. Dla Mołdawii rosyjskie gaz i ropa są surowcami o znaczeniu strategicznym, od których zależy funkcjonowanie bardzo energochłonnej gospodarki państwa. Poniższy rysunek charakteryzuje zużycie surowców energetycznych w kraju w poszczególnych latach z podziałem na rodzaj surowca (Rys.2.).

Rys. 2. Ogólna ilość importowanych surowców w latach 2000-2005 (prawy brzeg Dniestru)

wederska04

Źródło: Energeticieskaja Strategija Republiki Moldova do 2020 goda, 27 sierpnia 2007 r.

Należy również zauważyć, że surowce energetyczne są idealnym narzędziem do manipulacji krajami poradzieckimi na rzecz realizacji własnych celów. Rosja bowiem, jako jedyny dostawca, posiada monopol na ustalanie cen gazu dla tych państw. Poniższa tabela obrazuje, jak wysokie koszta w porównaniu do innych państw ponosi najbiedniejszy kraj Europy (Tabela 2).

Tabela 2. Ceny gazu płacone przez Ukrainę, Mołdawię i Białoruś w latach 2006–2007 (w dolarach).

wederska05
Źródło: Dane za: BP Statistical Review of World Energy 2007, International Energy Agency.

Mołdawia to swoisty case study rosyjskiej ekspansji energetycznej. W jej przypadku widać wyraźnie cele i metody działania Rosji. Jak pisze G. Gromadzki i W. Konończuk: jeszcze w latach dziewięćdziesiątych Gazpromowi udało się przejąć większość akcji w Moldovagazie – najważniejszej firmie energetycznej, zajmującej na rynku monopolistyczną pozycję. Tym samym Gazprom przejął kontrolę zarówno nad gazociągiem tranzytowym przesyłającym rosyjski gaz na Bałkany, jak i nad niemal całą wewnętrzną siecią gazową Mołdawii [13].Po bardziej wnikliwym przeglądzie problemu można wysnuć tezę, że rosyjskim koncernom udało się przejąć kontrolę nad całością systemu energetycznego Mołdawii.

Warto w tym miejscu wskazać za Strategią Bezpieczeństwa Energetycznego Mołdawii do 2020 r. najważniejsze wyzwania, słabe strony, zagrożenia stabilności i rozwoju społecznego i gospodarczego państwa. Dokument wymienia następujące:

a) brak własnych zasobów energetycznych (gaz ziemny, ropa naftowa, węgiel);

b) potrzeba masowego importu surowców energetycznych;

c) niska wydajność surowców;

d) niski wskaźnik wykorzystania odnawialnych źródeł energii;

e) niejednolite rozmieszczanie źródeł energii elektrycznej na terytorium Republiki Mołdawii, co tworzy znaczne dysproporcje między dostawami a konsumpcją;

f) oddzielny system decyzyjny sektora energetycznego Republiki Mołdawii dla prawego i lewego brzegu Dniestru;

g) zużyta i przestarzała infrastruktura energetyczna – około 60–70% elektrowni, linii wysokiego napięcia i sieci dystrybucji energii posiada termin eksploatacji, przekraczający 25 lat, a 40% – 30 lat;

h) niewystarczająca ilość inwestycji w sektorze energetycznym;

i) niski poziom dostaw gazu ziemnego na obszary wiejskie [14].

Wskazane wyżej słabe miejsca stanowią istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego, a także rozwoju ekonomicznego kraju. Zagrożenia, jakie płyną z uzależnienia się od jednego dostawcy surowców (gazu ziemnego) powodują wiele niedogodności i utrudnień. Mogą to być:

a) naciski polityczne, szantaż odcięciem dostaw gazu,

b) dyktowanie niekorzystnych dla odbiorcy cen,

c) ryzyko naruszenia płynności dostaw lub ich całkowitego przerwania w sytuacji zakłóceń w państwie importującym lub eksportującym czy tranzytowym [15].
Przykładami takich sytuacji mogą być: kryzysy gazowe Ukraina-Rosja w latach 2006 i 2009 oraz kryzys gazowy Białoruś-Rosja w 2004 r.

W związku z powyższym szczegółowe cele polityki energetycznej Mołdawii do 2020 lata opierają się przede wszystkim na następujących założeniach:

1. Cele bezpieczeństwa energetycznego:

a) intensyfikacja wzajemnych relacji z Ukrainą i Rumunią;

b) dostosowanie systemów: elektryczności i gazownictwa do założeń unijnych;

c) poprawa warunków inwestycyjnych dla produkcji energii elektrycznej;

d) dywersyfikacja dostaw surowców energetycznych na potrzeby państwa;

e) zwiększenie roli Republiki Mołdawii w tranzycie gazu ziemnego i energii elektrycznej;

f) zwiększanie możliwości produkcji energii elektrycznej w sposób ekonomiczny, a jednocześnie konkurencyjny;

g) eksploatacja zasobów ropy naftowej i gazu ziemnego na południu kraju.

2. Cele ekonomiczne (gospodarcze):

a) zoptymalizowanie kosztów przy produkcji, transporcie i dostawach energii i paliwa;

b) zmniejszenie wydatków i kształtowanie takich cen na energię i paliwo, które zrekompensują koszty własne;

c) wdrożenie innowacyjnych skutecznych technologii energetycznych, które wywierają nieznaczny wpływ na otaczające środowisko;

d) likwidacja zadłużeń i stabilizacja sytuacji finansowej przemysłu energetycznego;

e) przyciąganie inwestycji prywatnych na rzecz odbudowy obiektów energetycznych;

f) stosowanie coraz większej ilości odnawialnych źródeł energii.

3. Cele ekologiczne:

a) zastosowanie się do europejskich norm i standardów w zakresie ograniczenia lub zakazu odprowadzania szkodliwych substancji do środowiska;

b) wdrożenie prawodawstwa UE w innych dziedzinach [16].

Wnioskować można, że są one dość konkretnie i świadomie sformułowane, jednak podczas ich realizacji występuje wiele trudności wynikających z braku środków finansowych oraz z zaniedbań w niemal każdej dziedzinie funkcjonowania kraju, jak również komplikacji i rozbieżności interesów w relacjach z Federacją Rosyjską. Bowiem silne oddziaływanie Rosji na Mołdawię spowodowane jest, jak już wspominano wyżej, kilkoma czynnikami:

a) Gazprom jako jedyny dostawca gazu

b) Gazprom jako posiadacz 50% akcji narodowego operatora gazowego MoldovaGaz (państwo mołdawskie ma 35,33%, a separatystyczny region Naddniestrze 13,44% akcji tego przedsiębiorstwa),

c) przekonanie władz Kremla, że Mołdawia jest odpowiedzialna za blisko 4 mld dol. długu Naddniestrza za konsumowany rosyjski gaz,

d) bezsilność i narażenie na naciski rządu mołdawskiego, spowodowana powyższymi, w negocjacjach z koncernem.

Nadzieją dla zmiany obecnej sytuacji są starania Komisji Europejskiej związane z gazociągiem Iasi- Ungheni, mającym w 2014 r. połączyć Mołdawię z rumuńskim rynkiem gazowym. Ponadto gaz dostarczany Mołdawii za pośrednictwem nowej rury ma w założeniu zapewnić jedną trzecią jej zapotrzebowania na błękitne paliwo od końca 2014 r. Jednak w odpowiedzi na poczynania Mołdawii oraz by ochłodzić jej próby intensyfikacji stosunków z Unią Europejską, Rosja grozi możliwością przerwania płynności dostaw energii przez Gazprom w trakcie najbliższej zimy. Warto zatem zapytać za autorem artykułu: Unijne wsparcie bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii, czy Komisja przygotuje tymczasowe plany awaryjne, aby pomóc Mołdawii, gdyby zaistniała taka sytuacja? W jaki sposób UE może przyspieszyć proces uniezależniania się Mołdawii od monopolu Rosji na rynku dostaw gazu [17]?

Rekomendacje i możliwości poprawy

Po wnikliwej analizie powyższych zapisów oraz zapoznaniu się z poniższą tabelą niezależności energetycznej wybranych państw, można wnioskować, że priorytet podniesienia poziomu wydajności energetycznej Mołdawii, a także jej uniezależnienie się od importowanych zasobów energii elektrycznej, ropy, czy gazu, to niezbędne cele, jakie należy zrealizować, by osiągnąć odpowiedni poziom bezpieczeństwa energetycznego. Będzie to możliwe dzięki wprowadzeniu określonych zmian o charakterze organizacyjnym, ustawodawczym i finansowym. Są to między innymi poniższe propozycje:

a) stworzenie stosownych uregulowań prawnych, określających zasady oszczędzania energii;

b) umiejętne wykorzystywanie krajowych i międzynarodowych środków finansowych oraz zachęcanie miejscowych i zagranicznych inwestorów do udziału w realizacji projektów zorientowanych na oszczędzanie energii;

c) opieranie skutecznego i wydajnego systemu programów oszczędzania energii na doświadczeniu międzynarodowym [18].

Rys. 3. Niezależność energetyczna wybranych krajów

wederska06

Źródło: The Energy Balance of the Republic of Moldova, Statistical Collection 2011, Chisinau 2012, National Bureau of Statistics of The Republic of Moldova, s.119.

Powyższe dane powinny stanowić dla Republiki Mołdawii motywację do podjęcia konkretnych działań, by poprawić sytuację kraju. Strategia Bezpieczeństwa Energetycznego Mołdawii do 2020 r. dokładnie wskazuje słabe strony i możliwości oraz narzędzia poprawy obecnego stanu. Unia Europejska, choć mniej zaangażowana od Rosji, umożliwia Mołdawii podjęcie i realizację zapisanych założeń. Wskazuje jednak pewne warunki. Federacja Rosyjska jest przeciwna tym zmianom i możliwościom poprawy sytuacji gospodarczej, energetycznej w Mołdawii. Jak powiedział podczas jednego ze swych wystąpień W. Putin: Rosja nie zrezygnuje z przejęcia kontroli nad infrastrukturą rurociągową na terytorium byłych republik radzieckich [19].

Wnioski

Sytuacja Mołdawii jest trudna. Poprawa bezpieczeństwa energetycznego kraju może stanowić czynnik geopolityczny, ograniczający wpływy Rosji w regionie, ale może też odbywać się kosztem jej samej. Rosja wykorzystuje politykę energetyczną do własnych celów – utrzymywania sfery wpływów na terenie poradzieckim. Nowy kontrakt gazowy z Rosją to narzędzie utrudniające Mołdawii integrację z unijnym rynkiem energii, ale i zachęta, by władze w Kiszyniowie przekonać do Unii Euroazjatyckiej. Natomiast alternatywne źródło gazu wynikające ze współpracy z UE, osłabiłoby możliwości „szantażowania gazowego” przez Rosję i poprawiłoby warunki porozumienia w sprawie importu i tranzytu gazu przez Mołdawię. Przy problemach finansowych i obecnych procesach, zachodzących w polityce energetycznej Mołdawii, trudno mówić o poprawie technicznego i ekonomicznego stanu energetyki. Energetyka prawie nie rozwija się, deficyt finansowy elektrowni narasta, stan techniczny urządzeń przekazujących energię jest zły, przestarzały. Niezbędny jest wysoki nakład środków na modernizację i rozwój tego sektora. W innym wypadku Mołdawia stanie w obliczu niestabilności zaopatrzenia w energię. Takie sytuacje w przeszłości miały już miejsce.

Fot. www.nato.int
Praca powstała w Akademii Obrony Narodowej. 

Literatura:
1. A. Sobják, Mołdawsko-rumuński łącznik gazowy: czy połączenie się z Unią Europejską spowoduje rozłączenie się z Rosją?, Biuletyn PISM, Nr 91 (1067), 9 września 2013.
2. Cz. Znamierowski, Szkoła prawa. Rozważania o państwie, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1988.
3. Energeticieskaja Strategija Republiki Moldova do 2020 goda, 27 sierpnia 2007 r., http://lex.justice.md/viewdoc.php?action=view&view=doc&id=325108&lang=2, (27.10.2013).
4. G. Gromadzki, W. Konończuk, Energetyczna gra: Ukraina, Mołdawia i Białoruś między Unią a Rosją, Warszawa 2007.
5. http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/tydzien-na-wschodzie/2011-10-12/trzeci-pakiet-energetyczny-w-panstwach-balkanskich-moldawi, (26.10.2013).
6. Raport Bezpieczeństwo energetyczne Polski, Bezpieczeństwo Narodowe, I – 2006/1.
7. S. Muller – Kraenner, Bezpieczeństwo energetyczne – nowy pomiar świata, wydawnictwo Z naszej strony, Szczecin 2009.
8. Słownik terminów z zakresu psychologii dowodzenia i zarządzania, Warszawa, 2000 r.
9. Trzeci pakiet energetyczny w państwach bałkańskich, Mołdawii i na Ukrainie od 2015 roku,
10. Ukraina i Mołdawia wobec Wspólnoty Energetycznej, http://osw.energo24.pl/706,ukraina-i-moldawia-wobec-wspolnoty-energetycznej, (25.10.2013).
11. Unijne wsparcie bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii, http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+WQ+P-2013-010618+0+DOC+XML+V0//PL, (23.10.2013).
12. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne, Dz. U. 1997 Nr 54 poz. 348.
13. Wystąpienie podczas wspólnej konferencji z kanclerzem Gerhardem Schröderem, Jekaterinburg, 9 października 2003 r., http://www.rferl.org/reports/securitywatch/2003/10/41-0.
14. Z. Lach (red.), Bezpieczeństwo energetyczne wyzwaniem XXI wieku, AON, Warszawa 2013.

________________________________________________________________
1. S. Muller – Kraenner, Bezpieczeństwo energetyczne – nowy pomiar świata, wydawnictwo Z naszej strony, Szczecin 2009, s 7.
2. Na podstawie: Słownika terminów z zakresu psychologii dowodzenia i zarządzania, Warszawa, 2000 r. s.17. Zob. też: Cz. Znamierowski, Szkoła prawa. Rozważania o państwie, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1988, s. 80, 83.
3. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne,  Dz. U. 1997 Nr 54 poz. 348, s. 5.
4. Raport Bezpieczeństwo energetyczne Polski, Bezpieczeństwo Narodowe, I – 2006/1, s.1.
5. S. Muller- Kraenner, Bezpieczeństwo energetyczne: nowy pomiar świata, Wydawnictwo Z naszej strony
Szczecin, 2009, s. 68.
6. Sygnatariusze Traktatu o Wspólnocie Energetycznej (WE) – Albania, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Czarnogóra, Kosowo, Macedonia, Mołdawia, Serbia oraz Ukraina.
7. Trzeci pakiet energetyczny w państwach bałkańskich, Mołdawii i na Ukrainie od 2015 r.,
http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/tydzien-na-wschodzie/2011-10-12/trzeci-pakiet-energetyczny-w-panstwach-balkanskich-moldawi, (26.10.2013).
8. Ukraina i Mołdawia wobec Wspólnoty Energetycznej, http://osw.energo24.pl/706,ukraina-i-moldawia-wobec-wspolnoty-energetycznej, (25.10.2013).
9. Na podstawie: A. Sobják, Mołdawsko-rumuński łącznik gazowy: czy połączenie się z Unią Europejską spowoduje rozłączenie się z Rosją?, Biuletyn PISM, Nr 91 (1067), 9 września 2013, s. 1.
10. Ukraina i Mołdawia wobec Wspólnoty Energetycznej, http://osw.energo24.pl/706,ukraina-i-moldawia-wobec-wspolnoty-energetycznej, (25.10.2013).
11. Ukraina i Mołdawia wobec Wspólnoty Energetycznej, http://osw.energo24.pl/706,ukraina-i-moldawia-wobec-wspolnoty-energetycznej, (25.10.2013).
12. Na podstawie: Strategia energetyczna Republiki Mołdawii do 2020 r., (Energeticieskaja Strategija Republiki Moldova do 2020 goda, 27 sierpnia 2007 r) http://lex.justice.md/viewdoc.php?action=view&view=doc&id=325108&lang=2, (27.10.2013).
13. G. Gromadzki, W. Konończuk, Energetyczna gra: Ukraina, Mołdawia i Białoruś między Unią a Rosją, Warszawa 2007, s. 27.
14. Na podstawie: Strategia energetyczna Republiki Mołdawii do 2020 r., (Energeticieskaja Strategija Republiki Moldova do 2020 goda, 27 sierpnia 2007 r) http://lex.justice.md/viewdoc.php?action=view&view=doc&id=325108&lang=2, (27.10.2013).
15. Na podstawie: Z. Lach (red.), Bezpieczeństwo energetyczne wyzwaniem XXI wieku, AON, Warszawa 2013, s. 152.
16. Na podstawie: Strategia energetyczna Republiki Mołdawii do 2020 r., (Energeticieskaja Strategija Republiki Moldova do 2020 goda, 27 sierpnia 2007 r) http://lex.justice.md/viewdoc.php?action=view&view=doc&id=325108&lang=2, (27.10.2013).
17. Unijne wsparcie bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii, http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+WQ+P-2013-010618+0+DOC+XML+V0//PL, (23.10.2013).
18. Strategia energetyczna Republiki Mołdawii do 2020 r., (Energeticieskaja Strategija Republiki Moldova do 2020 goda, 27 sierpnia 2007 r) http://lex.justice.md/viewdoc.php?action=view&view=doc&id=325108&lang=2, (27.10.2013).
19. Wystąpienie podczas wspólnej konferencji z kanclerzem Gerhardem Schröderem, Jekaterinburg, 9 października 2003 r., http://www.rferl.org/reports/securitywatch/2003/10/41- 141003.asp.

Czytany 5455 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04