piątek, 20 lipiec 2012 08:29

Jarosław Tomasiewicz: Idea Europy w ujęciu Jeana Thiriarta

Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Europa_mapka  dr Jarosław Tomasiewicz

Można zaryzykować twierdzenie, że integracja europejska jest racją bytu Belgii. To państwo jest zbyt małe, by istnieć samodzielnie; podzielone na skłócone wspólnoty językowe nie posiada etnicznego fundamentu państwowości; nie ma wielowiekowych tradycji cementujących społeczeństwo na wzór choćby Szwajcarii. Nic więc dziwnego, że właśnie Belgia stała się kolebką najbardziej radykalnego ruchu paneuropejskiego.

Ruchu trudnego do zaszufladkowania, o którym Yannick Sauveur pisał: „trockiści skrajnej prawicy? Lewicowi faszyści? Prawicowi komuniści? Czy po prostu nieklasyfikowalni?”... [1] 

1. Z lewa na prawo i z powrotem: życiorys „Proroka”

Jean Francois Thiriart urodził się w 22 III 1922 r. w Brukseli w mieszczańskiej rodzinie o liberalno-masońskich tradycjach. W wieku 15 lat wstąpił do ultralewicowej Jeune Garde Socialiste, działał też Ligue Scolaire Internationale pour la Paix i Union Socialiste Anti-Fascisteorganizacjach będących przybudówkami „frontu ludowego” [2]. Po wkroczeniu Wehrmachtu odnalazł się nagle w szeregach kolaboranckiego ugrupowania Amis du Grand Reich Allemand [3]. Tak raptowna metamorfoza stanie się bardzie zrozumiała, gdy przypomnimy sobie, że był to okres paktu Hitler-Stalin [4]. Thiriart jednak, w odróżnieniu od np. komunistów Thoreza, pozostaje wierny orientacji proniemieckiej także po napaści na ZSRR. Na swój sposób był nadal człowiekiem lewicy współpracując z Fichte Bund dr. Kessemaieraorganizacją mającą pozostawać pod wpływem niemieckich nacjonalbolszewików Wolffheima i Laufenberga [5].

Przypuszczać można, że światopogląd Thiriarta ukształtowała „idea europejska”faszystowska wersja internacjonalizmu, popularna zwłaszcza wśród lewicujących kolaborantów. Faszyści państw satelickich, zepchnięci na pozycje wasala Niemiec nie mogli odwoływać się do tradycyjnego nacjonalizmu, musieli więc znaleźć sobie inne ideologiczne uzasadnienie współpracy z Trzecią Rzeszą [6]. W czasie wojny laboratorium nowej ideologii stała się Francja, gdzie do propagatorów eurofaszyzmu należał Pierre Drieu La Rochelle. Ten uzdolniony pisarz pisał o sobie: „Jestem faszystą, ponieważ zmierzyłem postęp dekadencji Europy. [...] nie aprobując wtrącania się obcych imperiów w sprawy naszego kontynentu, takich jak Stany Zjednoczone czy Rosja, nie znalazłem innego ratunku niż Hitler i hitleryzm”. Nacjonalizm jest dla niego anachronicznym dziedzicem XIX-wiecznego materializmu. Podziwia Hitlera jako „europejskiego socjalistę”, w 1940 r. zostaje we Francji by uczestniczyć w budowie „zjednoczonej i socjalistycznej Europy”. W obliczu klęski wyznaje: „Tak, jestem zdrajcą. Byłem w porozumieniu z wrogiem”. I dalej wyjaśnia: „Nie jestem zwyczajnym patriotą, nie jestem zakutym nacjonalistą. Jestem internacjonalistą. Nie jestem tylko Francuzem, jestem Europejczykiem” [7].

Thiriart kolaboracyjny epizod przypłacił więzieniem. Do polityki wraca dopiero pod koniec lat 50., wraz z innymi byłymi kolaborantami, na skrajnej prawicy. W 1960 r. współtworzy Comité d'Action et de Défense des Belges d'Afrique, który broni belgijskich wpływów w Kongo (m.in. poprzez poparcie dla niepodległości Katangi); w szeregach tej reakcyjnej grupy Thiriart znajduje bazę dla głoszenia koncepcji „Euroafryki”. Po kilku tygodniach (8 VII 1960) Komitet zmienił nazwę na Mouvement Action Civique; w pismach MAC „Nation Belgique” i „Jeune Nation” publikował m.in. dawny przywódca rexistów Leon Degrelle [8].

Pożywką dla rozwoju MAC staje się konflikt algierski. Walka OAS przyciąga skrajną prawicę z całej Europy [9]. Thiriart pisze: „Francja i Belgiawczoraj połączone w zwycięstwie, dziś w ciężkich próbach. Algieria, Kongodwie wojny prowadzone przez tych samych wrogów, wrogów Europy”. Dla podkreślenia ogólnoeuropejskiego wymiaru tej walki pismo „Belgique-Afrique” zostaje przemianowane na „Europe-Afrique” z podtytułem „Dla wspólnoty [rozciągającej się] od Narviku do Cap”. Współpraca z OAS pozwala Thiriartowi przekształcić „poujadistowski” MAC w ruch rewolucyjny. W odróżnieniu jednak od francuskich nacjonalistów z OAS Thiriart chce instrumentalnie wykorzystać Francję jako trampolinę ruchu: „Zwycięstwo przeistoczy Francję w pierwsze państwo narodowo-komunitarne, swego rodzaju mikrokosmos Europy. Ta nowa Francjaczy raczej skondensowana Europaposłuży nam za bazę wypadową w ideologicznym, politycznym i wojskowym zdobyciu całej naszej europejskiej ojczyzny, aż po Bukareszt” [10].

Klęska OAS sprawia, że poglądy Thiriarta stają się coraz bardziej popularne. Nowi ludzie przyznają słuszność jego twierdzeniu, że przed Algierią był Suez i Indochiny, że zmierzch europejskich imperiów zaczął się w roku 1945, że II wojna światowa była klęską nie tylko Niemiec ale całej Europy [11]. Dlatego ewolucja thiriartystów podąża w przeciwnym kierunku niż reszty skrajnej prawicy, która chciała obrony białego chrześcijańskiego Zachodu przed komunizmem i antykolonialnymi rewolucjami w sojuszu z USA (co owocuje oskarżeniami, że Thiriart jest podwójnym agentem sterowanym przez Moskwę) [12].

We wrześniu 1961 r. proklamowany zostaje „Manifeste à la Nation Européenne”, rodzi się paneuropejska sieć przeciw satelityzacji Europy przez USA [13]. 4 III 1962 z inicjatywy Mosleya i Thiriarta odbył się w Wenecji zjazd z udziałem także niemieckiej NPD i włoskiego MSI. Utworzona wówczas Nationale Partei EuropasParti Nationale EuropéenNational Party of Europe rychło jednak rozpada się na skutek sporów między Włochami i Niemcami. Transnarodową „europejską partią rewolucyjną” (parti révolutionnaire européenne) ma być Jeune Europe [14]. Sekcje JE działałyoprócz Belgiitakże we Włoszech (Pierfranco Bruschi), Francji (Gerard Bordes), Austrii (Fred Borth), Niemczech (Joachim Kunze), Hiszpanii (Pedro Valles), Wielkiej Brytanii (Oswald Mosley), Holandii (Pijmon Balk), Portugalii (Fernando Dias), Szwajcarii (Roland Gueissaz) i Danii [15]. Thiriart publikuje (w siedmiu językach!) prace „Un Empire de 400 millions d’hommes: l’Europe” (1964) i „La Grande Nation: l’Europe unitaire” (1965), w których wykłada założenia „komunitaryzmu narodowoeuropejskiego”.

Zmierzch ruchu zaczyna się jednak już w 1964 r., gdy Thiriart zdecydował się na udział w wyborach komunalnych w Belgii. Krok ten wywołuje kontrowersje wśród komunitarystów, których większość stała na pozycjach antyparlamentarnych i kontynuowała (do 1970 r.) działalność jako JE [16]. Thiriart tworzy Parti Communautaire Européen, koncentruje się jednak na wydawaniu (od listopada 1965 r.) miesięcznika „La Nation Européenne” mającego 10.000 egz. nakładu i 2000 prenumeratorów. Na łamach pisma spotykały się takie osoby jak pisarz Pierre Gripari, deputowany departamentu Alpes-Maritimes Francis Palmero, ambasador Syrii w Brukseli Selim El Yafi, ambasador Iraku w Paryżu Nather El Omari, szef misji Vietcong w Algierze Tran Hoai Nam, radykalny działacz afroamerykański Stockeley Carmichel, dygnitarze algierskiego FLN Chérif Belkacem, Si Larbi i Djambil Mendimred, przewodniczący Organizacji Wyzwolenia Palestyny Ahmed Choukeiri [17].

Efemeryczna PCE zasługuje wszakże na uwagę jako partia otwarta dla „wszystkich Europejczyków, bez względu na to, z jakiego horyzontu filozoficznego przybywają”po negatywnych doświadczeniach z nacjonalistyczną skrajną prawicą [18] Thiriart chce wyjść z neofaszystowskiego getta. Ten antykomunistyczny bojownik zaczyna teraz szukać partnerów... w Europie Wschodniej, w państwach komunistycznych usiłujących poszerzyć zakres swej autonomii wobec Moskwy. Jego artykuł „Europa od Dublina po Bukareszt” ukazał się 1 VIII 1966 r. w belgradzkim periodyku „Meżdunarodna Politika”, w tym samym roku Thiriart odwiedza Rumunię i spotyka sięz inicjatywy Ceausescuz premierem ChRL Czou En-lajem. Lider komunitarystów desperacko szuka „Piemontu” dla wyzwolenia Europy [19].

Drugim obszarem jego zainteresowań jest świat arabski: Algieria (co może szokować w przypadku dawnego współpracownika OAS!), Egipt, Irak, Syriai tu kieruje swe kroki jesienią 1968 r. W czasie swej długiej podróży rozmawia z przywódcami partii Baas i prezydentem Egiptu Naserem, bierze udział w kongresie Arabskiego Związku Socjalistycznego, udziela wywiadów dla irackich i libańskich mediów. Swoich rozmówców stara się nakłonić do stworzenia walczących z „imperializmem izraelskim” Brigades Révolutionnaires Européennes na wzór na kominternowskich Brygad Międzynarodowych. Dla Thiriarta, wierzącego w bliskość III wojny światowej między USA i Chinami, Brygady miały być zalążkiem Armée Libération Européenne. Bezskutecznie [20]. Gdy odmówił mu (podobno pod naciskiem radzieckim) rząd iracki Thiriart wraca do Belgii i kończy z polityką. W lutym 1969 r. ukazał się ostatni numer „Nation Européenne” [21].

Twórca komunitaryzmu koncentruje się na pracy zawodowej (jest optykiem), działa w ruchu zawodowym swojej branży [22], zajmuje się sportem: spadochroniarstwem i żeglugą. Z polityką ma kontakt sporadyczny: w 1971 r. wziął udział w kongresie integralistów w Perugii, cztery lata później udzielił wywiadu dla „Cahiers du CDPU” stworzonych przez Michela Schneidera [23], w 1978 nawiązuje kontakt z liderem CIPRE Yannick’em Sauveurem, który poświęca mu swoją dysertację doktorską, od 1982 r. patronuje Lucowi Michelowi i jego PCN. Do czynnej polityki wraca na krótko, w sierpniu 1992 r. biorąc udział w delegacji zachodnioeuropejskich nacjonalrewolucjonistów do Moskwy.

Zmarł 23 XI 1992 r. [24]

2. Wielka, większa i największa: idee thiriartyzmu

2.1. Źródła

Konstruując swoją doktrynę Thiriart czerpał z najróżniejszych źródełwymieniani są tu tak różni ludzie jak Raymond Aron, Bertrand de Jouvenel, Julien Freund, Josip Broz Tito, Mao Tse-tung czy Ben Bella [25]. By nie być gołosłownym...

Jego heroiczna koncepcja człowieczeństwanadhumanizm (surhumanisme)inspirowana jest filozofią Fryderyka Nietzschego [26]. W wizji polityki, opartej na rozróżnieniu „przyjacielwróg”, widać wpływ zarówno Niccolo Macchiavellego jak Carla Schmitta [27]. Sposób myślenia o narodzie (wspólnocie losu) to dług u José Ortegi y Gasseta [28]. Jako „nacjonalista europejski” Thiriart był sukcesorem paneuropeizmu Richarda hr. Coudenhove-Kalergi [29], zaś ideę Imperium Europejskiego zapożyczył od amerykańskiego (!) faszysty Francisa P. Yockeya [30]. Ideał ustroju państwowego, scentralizowanego i arystokratycznego, wywodzi się z jednej strony z jakobinizmu Emmanuela Sieyesa (Thiriart nieraz przedstawiał się jako „jakobin wielkiej Europy”) [31], z drugiej zaśz teorii „krążenia elit” Vilfreda Pareto i pokrewnych (Gaetano Mosca, Roberto Michels) [32]. Gospodarczą teorię komunitaryzmu ukształtowali tacy myśliciele Johann Fichte („zamknięte państwo handlowe”), Friedrich List (protekcjonizm), John Maynard Keynes (interwencjonizm), James Burnham (menadżeryzm) i Juan Peron („trzecia droga”) [33]. Wyznaczając strategię ruchu Thiriart powoływał się na Włodzimierza Lenina i Antonio Gramsciego [34].

Całość tworzy ideologię, w której współistnieją elementy prawicowe (socjaldarwinizm, elitaryzm, imperializm) i lewicowe (historyczny i biologiczny materializm, linearny historycyzm i progresywizm, jakobiński centralizm) [35]. Sam Thiriart definiował swój „komunitaryzm narodowo-europejski” (Communautarisme National-Européenne) jako „elitystyczny socjalizm europejski”, a od 1983 r. jako „komunizm uwolniony od marksistowskiej utopii” [36]. Komunitaryści odrzucają podział na lewicę i prawicę, proponując zamiast tego „nową geometrię polityczną”, w której PCN walczy przeciw wielogłowej hydrze „Partii Amerykańskiej” [37]. Faktem jest, że zarówno belgijski ośrodek badawczy CRISP (Manuel Abramowicz i Wim Haelsterman) jak publikowany w Jerozolimie „World Antisemitism Report” odżegnały się od traktowania thiriartystowskiej PCN jako grupy skrajnej prawicy [38].

2.2. Naród

Jak na nacjonalistę przystało, dla Thiriarta pojęciem centralnym, wokół którego zbudowana została cała ideologia, był naród. Cała teoria ekonomiczna komunitaryzmu była służebna wobec narodu: nie ma socjalizmu bez narodu, pisał Thiriart, „Naród jest naczyniem a socjalizm jest zawartością” [39].

Naród ten rozumiany był jednak specyficznie. Thiriartyści krytykują „patriotyzm cmentarzy”, konserwatywną koncepcję narodu (Nation-héritage), którego spoiwem miałaby być wspólna przeszłość, odziedziczona kultura, język [40]. W równym stopniu dystansują się od rasistowskiej wizji narodu zdeterminowanego biologicznie„wspólnoty krwi” połączonej wspólnym pochodzeniem [41]. Powołując się na hiszpańskiego nacjonalistę José Antonio Primo de Riveira’ę, dla którego naród był „wspólnotą przeznaczenia”, Thiriart tworzy pojęcie narodu-syntezy (Nation-fusion) [42]. W tym ujęciu naród okazuje się być „aktem woli”, to nie zbiorowość z góry nam dana, lecz taka, którą można dowolnie kształtować [43]. Dlatego w tym woluntarystycznym ujęciu „Narodziny narodu europejskiego zaczynają się od powstania partii historycznej” [44].

Drugie założenie Thiriartowskiej koncepcji narodu wynikało z jego socjaldarwinizmu. Pisał: „Wolność słabych to demagogiczny mit na użytek wyborów. Słabi nigdy nie byli wolni i nigdy nie będą. Kto chce być wolny, musi chcieć być potężny. Kto chce być wolny musi być w stanie ograniczać wolność innych [...]” [45]. Uważał, że naród istnieje tylko jeśli jest niezależny, a jest niezależny tylko jeśli jest potężny. „Niepodległość małych narodów jest fundamentalnie niemożliwa”, twierdził [46]. Niezależność była dlań możliwa tylko pod warunkiem zachowania samowystarczalności gospodarczej, do takowej zaś zdolne były tylko zbiorowości liczące przynajmniej 200 milionów ludzi [47]. Thiriart był więc bezwzględnym przeciwnikiem nacjonalizmów etnicznych (petit-nationalisme) jako anachronicznych i destruktywnych [48].

Wniosek mógł być jeden: Naród-Europa to konieczność [49]. Europa musi powstać jako ucieleśnienie woli wyższości (une volonté de supériorite) [50]. „Nie mówimy o uczynieniu z Europy trzeciej siły, ale pierwszej siły”, pisał Thiriart [51]. Nie będzie to jednak zwykłe mocarstwo. Europa ma do odegrania misję szczególną (Nation-pilote)„Europa jest wyrazem... pewnej wizji Człowieka” [52]. Jako kolebka mitu prometejskiego wytycza drogę światu w duchu „europejskiego humanizmu”: heroicznego, wojowniczego, arystokratycznego [53].

„My jesteśmy Narodem Europy”, wołają więc thiriartyści [54].

2.3. Europa: wymiar zewnętrzny

Thiriart i jego zwolennicy postrzegają Europę jako „kolonię” imperializmu amerykańskiego ido czasu – radzieckiego [55]. Thiriartysta Carlo Terracini pisze, że „Europa EWG nie jest niczym więcej, niż wschodnim wyrostkiem robaczkowym jankeskiej talassokracji, której centrum jest Ocean Atlantycki zredukowany do funkcji wewnętrznego jeziora Stanów Zjednoczonych” [56]. Rzucają więc hasło „Europa dla Europejczyków” postulując niepodległość i reunifikację kontynentu [57]. Początkowo hasło to zwrócone było przeciwko porządkowi jałtańskiemu, wbrew któremu zamierzano zbudować „Europę od Brestu do Bukaresztu”; sojusznikiem w walce przeciw ZSRR i USA miały być maoistowskie Chiny [58].

Wobec kryzysu afgańskiego Thiriart w latach 1983-1984 reorientuje swoją koncepcję: konstatuje, że amerykańscy globaliści chcą odepchnąć radziecka tellurokrację od oceanów. W niepublikowanej pracy „L'Empire euro-soviétique de Vladivostock à Dublin” uznaje więc, że wobec nowej osi światowej PekinWaszyngton Europa i ZSRR powinny stworzyć strategiczny sojusz [59]. „Jeśli ZSRR chce zachować Syberię, musi zawrzeć pokój z Europą [rozciągającą się] od Brestu do Bukaresztu. [...] ZSRR nie ma dość siły, by zachować równocześnie Warszawę i Budapeszt z jednej, a Czytę i Chabarowsk z drugiej strony”, głosi [60]. Zaprezentował trzyetapowy plan: 1) „niepodległość” Europy Zachodniej, 2) pokojowa koegzystencja z ZSRR, 3) reunifikacja kontynentu wraz z... Syberią [61]. Zdaniem Thiriarta Ural nie jest granicą, bo nigdy nie zatrzymał żadnego najeźdźcy: ani Hunów, ani Mongołów, ani RosjanEuropa ma swe granice na Amurze i Ussuri [62]. Starą formułę imperium zastępuje nowa: „Europa od Dublina po Władywostok” [63].

Flanki zjednoczonej Europy ma zabezpieczyć od południa Turcja, od północy Grenlandia, dlatego należy jak najszybciej przyjąć do Unii Europejskiej pierwszą przezwyciężając „separatystyczne” skłonności drugiej. Już na początku lat 60. Thiriart krytykował De Gaulle’a m.in. za to, że ustanowił granice Europy „w Marsylii a nie Algierze”, dlatego Unia ma objąć też kraje Afryki Północnej. Poszerzenie Europy politycznej o Śródziemnomorze wymaga zerwaniaw imię polityki imperialnejz rasizmem i kolonializmem. „Europa nie może prowadzić przez wieczność walki ze światem arabskim. Imperium rzymskie włączyło Hiszpanów, Galów, Germanów. Dlaczego nie moglibyśmy włączyć Arabów?” [64]. Politykę zagraniczną Imperium Europejskiego ujął Thiriart w lapidarną formułę: „z Afryką – symbioza [65], z Ameryką Łacińskąprzymierze, ze światem arabskimprzyjaźń, z USArównoprawne stosunki” [66].

Wrogiem Numer Jeden Europywłaściwie jedynym dostrzeganym konkurentem w walce o panowanie nad światempozostają Stany Zjednoczone. W publicystyce thiriartystowskiej porównywane są do starożytnej Kartaginy, podczas gdy Europie przypadać ma rola Rzymu [67]. Ta historyczna analogia uzyskuje głębsze znaczenie ze względu na przydawanie USA cech talassokracji a Imperium Europeumtellurokracji, przez co rywalizacja mocarstw ukazuje się jako zmagania między dwoma fundamentalnie odmiennymi typami cywilizacji [68].

2.4. Europa: wymiar wewnętrzny

Komunitaryści chcą Europy unitarnej, jednako krytykując jednoczenie kontynentu poprzez wspólny rynek, konfederację („Europa Ojczyzn” de Gaulle’a) czy federację [69]. W zjednoczonej Europie stare waśnie np. francusko-niemieckie przejdą do historii jak spory angielsko-szkockie. Dotychczasowe narodowości będą mogły pozostać („Europa dla wszystkich Europejczyków” zapewni autonomię kulturalną) ale tylko jako folklor. Europejczycy będą mieli prawo do tożsamości etnicznej ale rację bytu ma tylko jeden patriotyzm politycznyeuropejski. Ta „republika unitarna i imperialna” ma być wolna od dominacji jakiejkolwiek grupy etnicznej. Chodzi o możliwość, pisał Thiriart, „że człowiek urodzony w Kadyksie będzie burmistrzem Warszawy” [70].

W Europejskim Państwie Unitarnym (L’Etat unitaire européen) wspólne mają być gospodarka, polityka zagraniczna, obrona i ustawodawstwo (wedle formuły EconomieDiplomatieDéfenseDroit), jednolite prawo konstytucyjne, karne, cywilne i administracyjne [71]. Powstaną zintegrowane europejskie siły zbrojne (Armée Populaire Nationale-européenne) wyposażone w broń nuklearną, gdyż „Europa neutralna to Europa uzbrojona”; odrzucone jest natomiast NATO jako „polityczno-wojskowy instrument amerykańskiej wasalizacji Europy” [72].

Polityczny ustrój Europy będzie centralistyczny, gdyż thiriartyści preferują władzę „silną i arystokratyczną” [73]. „Znamy źródło wolności i jest nim władza. Jeśli chcemy zachować pierwsząmusimy kultywować drugą”, pisał Thiriart [74]. Demoliberalnej „partiokracji” (particratie) komunitaryści przeciwstawiają „arystokrację dynamiczną” opartą na współzawodnictwie, selekcji i krążeniu elit [75]. W praktyce ustrojowej przejawiałoby się to systemem monopartyjnym (to PCN miałaby w chambre européenne reprezentować ludy Europy) i korporacyjnym (senat, złożony z przedstawicieli "komunitarnych syndykatów") z silną władzą wykonawczą [76].

W sferze gospodarczej thiriartyści proponują własną wersję Trzeciej Drogi: przeciwstawiają się zarówno marksizmowi jak „plutokracji”, zarówno kolektywizmowi („społeczeństwo-termitiera”) jak egoizmowi [77]. Społeczeństwo bezklasowe ma zostać osiągnięte bez walki klaspoprzez deproletaryzację robotników [78]. „Socjalizm komunitarny" (socialisme communautaire) to gospodarka wielosektorowa, w której – przy zachowaniu inicjatywy prywatnej – upaństwowiony zostałby przemysł zbrojeniowy, produkcja strategiczna, energetyka i służby publiczne, zaś inne działy uległyby "socjalizacji" poprzez rozwój samorządu pracowniczego (sektor mieszany kapitał-praca) [79]. Bardzo istotną częścią programu ekonomicznego thiriartystów był postulat jednolitej waluty europejskiej jako sposobu na zerwanie z hegemonią dolara. „Kontrola przemysłu europejskiego przez amerykański kapitał finansowy prowadzi prostą drogą do protektoratu politycznego”, uważają [80].

3. Kolektywny „Książę” [81]: ruch komunitarny

Mimo „wewnętrznej emigracji” Thiriarta jego idee pozostały żywe. Wprawdzie w 1969 r. większość członków Giovane Europa (włoskiej sekcji ruchu) znalazła się w neofaszystowskim Movimento Politico Ordine Nuovo [82] ale idee Thiriarta propagowały inne organizacje. W 1967 r. na bazie katolickiej prawicy (Movimento Integralista Europeo) utworzona została Europa Civilta. Ta kierowana przez Lorisa Facchettiniego organizacja prowadziła dla swych członków paramilitarne obozy szkoleniowe, powiązana była z tzw. „czarnym spiskiem”próbą neofaszystowskiego przewrotu ks. Junio Borghese w 1970 r. [83].

Z kolei w październiku 1968 r. grupa rzymskich studentów, członków GE (Enzo Maria Dantini, Di Luia Serafino, Ugo Gaudenzi, Ugo Cascella) utworzyła Organizzazione Lotta di Popolo. Grupa ta, zaklasyfikowana topornie jako „nazi-maoistowska”, reprezentowała lewicę thiriartystowską: o ile dla Thiriarta Chińska Republika Ludowa była tylko taktycznym sojusznikiem, to jego epigoni traktowali maoizm jako wzór do naśladowania. Swą walkę o „wyzwolenie ludu włoskiego, integralnej części Europy, od kolonializmu rosyjsko-amerykańskiego, Watykanu i międzynarodowego syjonizmu” Lotta di Popolo prowadzi do 1973 r. [84] OLP nawiązuje kontakty w Niemczech (National-Revolutionäre Aufbauorganisation), Austrii, Hiszpanii, Włoszech, Szwajcarii i Francji [85]. W tej ostatniej Organisation Lutte du Peuple tworzy w 1971 r. Yves Bataille, łącząc lewicujących secesjonistów z neofaszystowskiego Ordre Nouvelle i grupę Nicolasa Tandlera „Pour une Jeune-Europe” [86].

We Francji idee Thiriarta wywierają też wpływ na lioński biuletyn „Socialisme Européen” (1967-1971), funkcjonujący na styku środowiska „narodowo-rewolucyjnego” i... socjalistów z Fédération de la Gauche Démocrate Socialiste Mitteranda i Dubedou; swoją linię definiował jako „socjalizm rewolucyjny, pragmatyczny, wolnościowy i federalistyczny, komunitarny i organiczny, humanistyczny, europejski”. Podobny charakter miały pisma „Révolution Socialiste Européenne” i „Le Communard” („organ walki studentów socjalistów europejskich”). W październiku 1974 r. ukazuje się pierwszy numer „Dimension Européenne” oznajmiając istnienie Centre d'Initiative Progressiste Européen. Kierowany przez Yannicka Sauveura i Henry’ego Castelferrusa CIPRE wywodzi się z Lutte du Peuple reprezentując jeszcze bardziej lewicową linię ideologiczną. Dysponuje sekcjami w Tulonie, Amiens i Bayonne, nawiązuje kontakty we Włoszech, Hiszpanii, Niemczech i Austrii. Grupa koncentrowała się na pracach studyjnych ale 12-13 IX 1977 r. podejmuje próbę zorganizowania I Kongresu Europeistycznego (Premier Congrès européiste) w Wiedniu. Po jego fiasku działalność CIPRE zamiera. Echa komunitaryzmu dało się słyszeć wreszcie w Centre de Documentation Politique et Universitaire z Aix-en-Provence, którego organ „Cahiers du CDPU” redagował znany nam z OLP Bataille [87].

Niedobitki komunitarystów pierwszej generacji przetrwały do końca lat 70., gdy ideami Thiriarta zainteresowało się młode pokolenie, ludzie tacy jak José Cuadrado Costa z Valladolid (Hiszpania) i Luc Michel z Charleroi (Belgia). W 1983 r. w Madrycie powstały Bases Autonomas (Fernando Perdices), po ich delegalizacji w 1990 r. ideę unitarnej Europy głosił nadal Frente Autonomo. W 1988 r. w Barcelonie zaczęło się ukazywać pismo „DisidenciaS”, wokół którego skupili się zarówno byli falangiści (Ernest Mila) jak trockiści (Joan Colomar); rok później z tego środowiska wyrosła Platforma Nueva Europa z organem „Sin Tregua”. Wpływ Thiriarta zauważalny był też w organizacjach takich jak Vanguardia Nacional-Revolucionaria czy Terceira Via Solidarista [88].

Odrodzenie komunitaryzmu przyszło jednak z Belgii. Jego sprawcą był Michel: działacz neofaszystowskiego Front de la Jeunesse, założyciel Mouvement Socialiste Européen Occident, twórca w 1981 r. narodowo-rewolucyjnej grupy Front NationalisteNationalistisch Front (FNF). W 1982 r. spotyka się z Thiriartem, co wywiera nań kolosalny wpływ. W tym samym roku zaczyna się ukazywać miesięcznik „Conscience Européenne”, traktowane jako laboratorium ideologiczne odrodzonego komunitaryzmu. Ewolucja młodych nacjonalistów przyśpiesza w trakcie kampanii przeciw instalowanym w Europie amerykańskim rakietom, w której biorą udział na równi z pacyfistami i goszystami [89]. W rezultacie w czerwcu 1984 r. na bazie FNF i Mouvement Socialiste Populaire utworzona została Parti Comunautaire National-européen [90]. W jej szeregach znaleźli się też byli komuniści jak Richard Ramaekers (b. działacz prochińskiej Parti Communiste Wallon, w PCN pełniący funkcję sekretarza generalnego Action Syndicale Communautaire) czy Jacques Vasamillet (sekretarz regionalny PCN w Walonii) [91]w odróżnieniu od poprzedników thiriartyści drugiej generacji odrzucają antykomunizm.

Celem Michela jest przekształcenie PCN w „jedyną partię narodoworewolucyjną i narodowokomunistyczną przestrzeni frankofońskiej i pierwszą partię narodoworewolucyjną w Europie” [92]. Partnerami mają być periodyk Nowej Prawicy „Vouloir” w Belgii oraz nacjonalbolszewicki Nouvelle Résistance i radykalna frakcja FN „Nationalisme et République” we Francji [93]. Już w 1987 r. partia Michela rozpoczyna współpracę z francuskimi thiriartystami skupionymi wokół „Partisan Européen” (Y. Sauveur, Thierry Mudry), w czasie belgijskich wyborów 1991 r. wchodzi w alians z neofaszystowską Parti des Forces Nouvelles i lewicowymi regionalistami z Alliance Républicaine Nationaliste Wallonne [94]. W lipcu 1993 r. utworzone zostały sekcje partii w Paryżu i... w Budapeszcie (Europanemzet Közössegi Part) a w listopadzie PCN wchłania Groupes de Base du Brabant [95]. Ekspansja uwieńczona zostaje sukcesem w 1996 r., gdy do PCN wstępuje większość członków francuskiego Nouvelle Résistance [96]; rok później szwajcarska sekcja NR [97]. Poza „przestrzenią frankofońską” do partnerów PCN należały m.in. rosyjski Front Ocalenia Narodowego [98] oraz inspirowany przez Libię Mouvement des Comités révolutionnaires (Fabrice Beaur) [99].

PCN obudowuje się organizacjami afiliowanymi: Association EUROPE-ECOLOGIE (1988) [100], Comité National Anti-MacDonald’s NEFASTFOOD, Association de solidarité internationale „La Cause des Peuples”, wreszcie kolektyw antynazistowski Résistance EuropéenneEuropäische Widerstand (1997) [101] i Collectif pour la leveé de l’embargo en Irak (1998). Zasięg oddziaływanie partii mają też poszerzyć wewnątrzpartyjne frakcje; w trakcie IV konferencji w grudniu 1998 r. ukonstytuowały się „nurty”: nacjonalbolszewicki (National-bolchevique), euroleninowski (Leniniste-européen), rewolucyjno-syndykalistyczny (Syndicaliste révolutionnaire), narodoworewolucyjny (National-révolutionnaire), radykalno-ekologiczny (Vert radical), socjalistyczno-radykalny (Socialiste radical) i europejsko-demokratyczny (Démocrate européen). Mimo to wpływy PCN są nikłe: najlepszym bodaj do tej pory wynikiem wyborczym było „otarcie się” o 4 % podczas wyborów komunalnych we Fleurus (1994) [102].

* * *

Narodowoeuropejska Partia Komunitarna, choć we własnym mniemaniu jest awangardą rewolucji europejskiej, reprezentuje polityczny margines. A jednak jej uroszczenia do roli awangardy przestają być absurdalne gdy popatrzymy na kierunek ewolucji Unii Europejskiej.

Tekst został opublikowany w: Unia Europejska i miejsce Polski w integrującej się Europie, Bielsko-Biała, 2004

Przeczytaj również:

Kornel Sawiński: Związek Radziecki w geopolityce Jeana Thiriarta

___________________________________________________________
1. Yannick Sauveur: L’Organisation „Lutte du Peuple”, un movement national-bolchevik?, maszynopis pracy magisterskiej
2. Jean Thiriart: Present! /w:/ Lutte du Peuple no. 12 (1993)
3. AGRA powstała w marcu 1940 r., w październiku 1942 r. przekształciła się w Mouvement Socialiste Wallon. Czesław Madajczyk: Faszyzm i okupacje 1938-1945. Wykonywanie okupacji przez państwa Osi w Europie, Poznań 1983, s. 330-331
4. Thiriart nie był jedynym lewicowcem aktywnie kolaborującym z III Rzeszą. W Belgii z okupantem współpracowali zarówno socjaliści z Belgijskiej Partii Pracy (H. De Man, E. Delvo) jak i trockiści (Akcja Socjalno-Rewolucyjna W. Dauge), zob. Madajczyk, op. cit., s. 331-332. Problematyka kolaboracyjnej lewicy jest słabo zbadana, wręcz zepchnięta na margines potoczną opinią o prawicowym charakterze faszyzmu i co za tym idzie
kolaboracji. Zob. np. J-C Valla : La gauche petainiste, Les Cahiers Libres d’Histoire no. 5 i 6
5. O niemieckim nacjonalbolszewizmie lat 20. zob. np. L. Michel: Mythes et réalités du National-Bolchevisme 1918
1993 /w:/ Vouloir no. 105/106/107/108. W polskich źródłach (np. A. Szefer: Deutscher Fichte-Bund: przyczynek do dziejów rewizjonizmu niemieckiego w latach dwudziestolecia międzywojennego, Katowice, bdw) brak jest jednak śladów jakiegoś „lewicowego odchylenia” Fichte Bund. Zob. też http://www.jura.uni-sb.de/Gesetze/saar-gesetze/3401.htm
6. Pionierem faszystowskiego paneuropeizmu był Oswald Mosley. Lider brytyjskich faszystów już w 1936 r. nakreślił na łamach „Fascist Quarterly” wizję Europy pokojowej i zjednoczonej przez faszyzm, proponując „unię europejską zbudowaną na fundamencie sprawiedliwości i ekonomicznej rzeczywistości”. Na fundamencie wspólnoty interesów, ucieleśniającej się w Bloku Czterech Mocarstw faszystowskich, miał być ustanowiony „najwyższy ideał narodowego i światowego obywatelstwa”.
7. Zob. szerzej J. Tomasiewicz: Brunatna Europa /w:/ Fronda nr 25/26 (2001) lub Roger Griffin: Europe For The Europeans: Fascist Myths Of The New Order 1922
1992 http://www.alphalink.com.au/~radnat/theories-right/theory1.html
8. Y. Sauveur: Jean Thiriart et le National Communautarisme Européen, praca doktorska obroniona w Institut d’ Études Politiques de l’Université de Paris w 1978 r., s. 6-19; J. Gerhard: Zoolityka, Warszawa 1965, s. 179-184
9. Do komando płk. Bastiena-Thierry’ego, które usiłowało zabić de Gaulle'a, należało trzech Węgrów, wśród zabójców naczelnego komisarza policji w Algierze byli m. in. Jugosłowianin i Niemiec. Austriaccy neofaszyści (Sozialorganische Ordungsbewegung Europas) organizowali w Tyrolu obozy szkoleniowe dla OAS-owców (jednym z instruktorów miał być "nadworny terrorysta" Hitlera Otto Skorzenny). Belgijscy neofaszyści mają tu swój udział m.in. poprzez przemyt broni do Francji i tajną radiostację w Tournai. Szerzej: J. Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (zarys encyklopedyczny), Katowice, 2000, s. 95-97
10. De „Jeune-Europe” au PCN: histoire politique du courant communautariste http://fel.nr.free.fr/histoire.htm
11. J. Thiriart: Esquisse de l’economie communautaire /w:/ Thiriart, Michel: Le Socialisme communautaire. Charleroi, bdw, s. 33. Pamiętajmy o poparciu USA dla niepodległości Algierii. Anna Nostitz Jackowska: Algierska Republika Ludowo-Demokartyczna, Warszawa, 1979, s. 74, 76.
12. Jean Thiriart: Prophet And Militant http://www.alphalink.com.au/~radnat/thiriart/index.html
Pojawia się tu problem ciągłości i konsekwencji światopoglądu Thiriarta: czy ewoluowały one pod wpływem zmieniających się okoliczności czy też
jak chcieliby tego thiriartyści„Prorok” wykorzystywał tylko te okoliczności do artykułowania poglądów. Wydaje się, że te dwa wyjaśnienia nie przeczą sobie: ewolucja przyjmowała właśnie taki kierunek, gdyż znajdowała dogodne w podłoże w ugruntowanych w młodości poglądach.
13. Według Lutte du Peuple ostateczny kształt organizacja przybrała w styczniu 1963 r. Jean Thiriart: Presente!, op. cit.
14. Wiele wskazuje na to, że nazwę swego ruchu Thiriart zapożyczył od wielojęzycznego „europejskiego przeglądu kulturalnego MŁODA EUROPA”, ukazującego od 1942 r. w Berlinie. Pisywali tam m.in. José Ortega y Gasset i Julius Evola. Y. Sauveur: Jean..., op. cit.
15. Realne znaczenie Młoda Europa miała jednak tylko w Belgii (ok. 300 członków w szczytowym okresie) i Włoszech, może jeszcze we Francji (200). Sauveur: Jean..., op. cit., aneks C, s. 152-154. Warto odnotować sympatyków JE z Europy Wschodniej (Czechosłowacja, Rumunia, Bułgaria) i RPA, ibidem.
16. Zdaniem Phillipa Reesa (Biographical Dictionary of the Extreme Right Since 1890, New York
London, 1990, s. 388-389) przyczyną rozłamu miał być start Thiriarta w wyborach parlamentarnych 1965 r.
17. Sauveur: Jean..., op. cit., s. 51-54; Jean Thiriart: un itinéraire politique http://www.pcn-ncp.com/itineraire.htm
18. Np. we Francji doszło konfliktu z Europe-Action, potępianą z paneuropejskich pozycji za nacjonalizm i proamerykanizm, w rezultacie w sierpniu 1964 r. dochodzi do rozłamu we francuskiej sekcji JE: Emile Lecerf tworzy zbliżoną do E-A grupę Révolution Européenne. De „Jeune-Europe”..., op. cit.
19. Jean Thiriart: un itinéraire..., op. cit.
20. Owocem tych działań był zaciąg bojowników JE (jak Roger Coudroy) w szeregi palestyńskiego ruchu oporu. Jean Thiriart: Presente!, op. cit.
21. De „Jeune-Europe”..., op. cit.
22. Jest przewodniczącym Société d'Optométrie d'Europe, Union Nationale des Optométristes et Opticiens de Belgique i Centre d'Etude des Sciences Optiques Appliquées; z ramienia tych organizacji bierze udział w pracach komisji Wspólnot Europejskich.
23. późniejszy przywódca dysydenckiej frakcji Frontu Narodowego Nationalisme & République, który zginął w październiku 1993 r. w Moskwie broniąc gmachu parlamentu przed wojskami Jelcyna. SOS Bosnia: Derriére l’humanitaire... /w:/ Celsius, wycinek niedatowany
24. Jean Thiriart: un itinéraire..., op. cit.
25. Y. Sauveur, L. Michel: Esquisse du communautarisme. Charleroi, bdw, s. 2, 8
26. ibidem, s. 27
27. Jean Thiriart: Militant..., op. cit.; Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 3
28. Jean Thiriart: un itinéraire..., op. cit.
29. Luc Michel: Manifeste à la Nation Europe. Charleroi, bdw, s. 18. Por. R. Coudenhove-Kalergi: Naród europejski, Toruń, 1998
30. zob. np. Kevin Coogan. Dreamer of the Day. Francis Parker Yockey and the Postwar Fascist International. New York, 1999
31. zob. np. Conscience Européenne no. 15 (1987), s. 11
32. Jean Thiriart: un itinéraire..., op. cit.
33. Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 2, 22; Jean Thiriart: un itinéraire..., op. cit.
34. Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 34; Les nationaux-bolcheviques: Depuis Charleroi, ils planifient un empire de l’Europe a l’Asie /w:/ Tele-Moustique z 2 IX 1993. „Leninizm stanowi integralną część naszego korpusu doktrynalnego”, powiedział Michel w wywiadzie dla Nation-Europe Hebdo no. 3 (1999)
35. Jean Thiriart: Militant..., op. cit.
36. Jean Thiriart: un itinéraire..., op. cit.
37. Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 29-31; Michel: Manifeste..., op. cit., s. 4
38. A propos du CRISP et du PCN: Droit de Réplique /w:/ Nation-Europa Hebdo no. 3 (1999)
39. Thiriart: Esquisse..., op. cit., s. 7
40. Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 9
41. by to podkreślić PCN wysuwała na eksponowane stanowiska członków pochodzenia tureckiego, arabskiego i afrykańskiego. Zob. Nation-Europe Hebdo no. 3 (1999)
42. Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 9-10
43. Koresponduje to z elitaryzmem Thiriarta, wierzącego w przewagę dynamicznych elit nad biernymi masami.
44. Mimo hołdowania subiektywistycznej teorii narodu thiriartyści szukają w przeszłości fundamentów „narodu europejskiego”, odnajdując je w imperiach Karola Wielkiego, Fryderyka II Hohenstaufa i Karola V Habsburga, a także
acz przy dostrzeżeniu „negatywnych aspektów” w postaci szowinizmuBonapartego i Hitlera. Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 2
45. za: Jean Thiriart: Prophet..., op. cit.
46. Thiriart: Esquisse..., op. cit., s. 9
47. ibidem, s. 10
48. por. Michel: Manifeste..., op. cit., s.
49. Thiriart: Esquisse..., op. cit., s. 10
50. Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 28
51. Thiriart: Esquisse..., op. cit., s. 3
52. Michel: Manifeste..., op. cit., s. 10, 20
53. Thiriart: Esquisse..., op. cit., s. 3; Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s.27
54. Michel: Manifeste..., op. cit., s. 15
55. ibidem, s. 1
56. Jean Thiriart: Prophet..., op. cit.
57. Michel: Manifeste..., op. cit., s. 17; Manifest PCN: Zwrócić Europę Europejczykom www.pcn-ncp.com
58. De „Jeune-Europe”..., op. cit.
59. Michel: Manifeste..., op. cit., s. 23; list Ch. Boucheta z 18 kwietnia 2004 r.
60. za: Jean Thiriart: Prophet..., op. cit.
61. Michel: Manifeste..., op. cit., s. 8. Realizacja planu okazała się niemożliwa, jak wiemy, choćby z powodu wobec rozpadu Związku Radzieckiego.
62. Jean Thiriart: Prophet..., op. cit.
63. W tym punkcie thiriartyści spotkali się ze zwolennikami podobnej ideologii rosyjskiej
eurazjanistami propagującymi budowę wieloetnicznego kontynentalnego imperium opartego na prawosławiu i kolektywistycznej „soborności”. Szerzej o eurazjatyzmie: Iwona Massaka: Eurazjatyzm. Z dziejów rosyjskiego misjonizmu, Wrocław, 2001. Osmozę obu ruchów potwierdza ideolog współczesnego eurazjatyzmu Aleksander Dugin mówiąc: „Jedynym człowiekiem na Zachodzie, którego szerokość poglądów mnie poraziła, był Jean Thiriart...”. Czekam na Iwana Groźnego (rozmowa z A. Duginem) /w:/ Fronda nr 11-12 (1998). Inne warianty eurazjatyckiej idei imperialnej prezentuje Stańczyk nr 1-2 (2004) w artykułach Piotra Kosmali Wielkie Imperium z maleńkiej wyspy i Filipa Memchesa Europa od Mińska po Sachalin.
64. Jean Thiriart: Prophet..., op. cit.; De „Jeune-Europe”..., op. cit.
65. Postulat „symbiozy” Europy i Afryki
tzw. „Euroafryka” sięga przełomu lat 50. i 60.; skrajna prawica (w tym Thiriart przeciwstawiała się wówczas dekolonizacji uważając Czarny Kontynent za naturalne gospodarczo dopełnienie Imperium Europeum. Zob. Neofaszyzm w Niemczech Zachodnich i na świecie. Zachodnia Agencja Prasowa, WarszawaPoznań, 1960, s. 341-343
66. za: Jean Thiriart: Prophet..., op. cit.
67. J. Thiriart: Les prétentions planétaires de l’Impérialisme américain /w:/ Nation-Europa Hebdo no. 3 (1999)
68. zob. odniesienia do mistycznej „świętej geografii”. Andrzej Fiderkiewicz: Wielka wojna kontynentów. Rozważania o konflikcie żywiołów, eurazjatyzmie i atlantyzmie /w:/ Stańczyk nr 1 (1998). Por. Gilbert K. Chesterton: Wojna tellurokracji z talassokracją /w:/ Fronda nr 17-18 (1998)
69. Quelle Europe? /w:/ Conscience Européenne no. 15 (1987)
70. Thiriart: Le concept d’Europe unitaire /w:/ Conscience Européenne no. 15 (1987). Z tego samego powodu komunitaryści potępiają wszelkie ruchy regionalistyczne, które w ich optyce są hiper-anachronizmem. L. Michel: Ou va l’opposition nationale-européenne. Charleroi, bdw, s. 27
71. Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 13, 17
72. Michel: Manifeste..., op. cit., s. 9, 17; Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 18-20
73. Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 6
74. za: Jean Thiriart: Prophet..., op. cit.
75. Sauveur: Jean..., op. cit., aneks A, s. 150; Michel: Manifeste..., op. cit., s. 3-4
76. Michel: Manifeste..., op. cit., s. 9
77. Michel: Manifeste..., op. cit., s. 3, 11; Thiriart: Esquisse..., op. cit., s. 4, 18-19. Jako inspirację przywołują jednak... rosyjski NEP lat 20. i węgierską politykę ekonomiczną Kadara na Węgrzech. L. Michel: L’Avenir du socialisme
Le socialisme de l’avenir: Le „communautarisme national-européen” /w:/ Thiriart, Michel: Le socialisme..., op. cit., s. 41 i n. Zob. też Jean Thiriart, Rene Dastier: Principes d’economie communautaire, Charleroi, bdw
78. Thiriart: Esquisse..., op. cit., s. 24
79. Sauveur, Michel: Esquisse..., op. cit., s. 22-23
80. Thiriart: Esquisse..., op. cit., s. 31-32
81. Thiriart, nawiązując zarówno do Machiavellego jak i do teorii włoskiego marksisty A. Gramsciego, uważał partię za twórcę historii.
82. Jean Thiriart: Prophet..., op. cit.
83. Kazimiera Fekecz: Republika Włoska, Warszawa, 1977, s. 97, 146; Da Piazzale Loreto a Montecitorio. Evoluzione della destra in Italia http://www.ecn.org/inr/caradonna/destra/
84. Olp (Organizzazione Lotta di Popolo) http://hermes.mfn.unipmn.it/~fantom/Docs/Organizzazioni.htm#Olp
85. De „Jeune-Europe”..., op. cit.
86. Sauveur: L’Organisation ..., op. cit. Warto odnotować, że choć największą grupę (30%) stanowili w OLP byli członkowie Ordre Nouveau, to co piąty działał poprzednio na skrajnej lewicy. Ibidem.
87. SOS Bosnia..., op. cit.; De „Jeune-Europe”..., op. cit.
88. Bogdan Kozieł: Rozwiane złudzenia. Hiszpańska radykalna prawica po śmierci gen. Franco /w:/ Szczerbiec nr 6-7 (1995). Odnotować można też istnienie mniejszych ośrodków jak grupa Estado Nacional Europeo w Barcelonie czy pismo „El Corazon El Bosque” (F. Marquez). B. Kozieł: Wyprawa do serca lasu /w:/ Szczerbiec nr 1 (1996)
89. De „Jeune-Europe”..., op. cit.
90. Les nationaux-bolcheviques..., op. cit.
91. Nation-Europa Hebdo no. 1 (1999); Michel: Mythes..., op. cit.
92. 1984-1995: La longue marche du PCN /w:/ La Lettre communautaire no. 219 (1999)
93. Michel: Ou va..., op. cit., s. 16. Nie były to jedyne grupy odwołujące się we Francji do tradycji thiriartystowskiej. Np. w 1991 r. powstała Nouvelle Europe Politique, kierowana przez Jeana Marca Vivenza’ę (zarazem animatora Futurisme Européenne Révolutionnaire) a propagująca ideę Europy Totalnej. Bogdan Kozieł: Formacje narodowo-rewolucyjne w Europie /w:/ Szary Wilk nr 0 (1992)
94. 1984-1995..., op. cit.; Michel: Mythes..., op. cit.
95. 1984-1995..., op. cit.
96. którego dotychczasowy lider Christian Bouchet został odsunięty pod zarzutem „odchylenia prawicowego i nacjonalistycznego”. Zob. Communique du Secretariat executif du Front Européen de Libération /w:/ Correspondance Européenne no. 1 (1993)
97. Na terenie Francji sekcje PCN działały w: 1) Bretagne
Pays de Loire, 2) ProvenceAlpesCôte d’Azur, 3) Franche-ComtéBourbogne, 4) Île-de-France. W Belgii partia wystawiała swoje listy w prowincjach Hainaut, Namur, Liege, Brabant i Bruxelles. W Szwajcarii PCN miało oparcie w Genewie. 1984-1995..., op. cit.
98. antyjelcynowski sojusz ugrupowań nacjonalistycznych (jak Narodowo-Republikańska Partia Rosji) i komunistycznych (np. Rosyjska Komunistyczna Partia Robotnicza). Szerzej: L. Szerepka (red.): Rosyjskie ugrupowania nacjonalistyczne, Warszawa, 1995, s. 64-67. Do rozmówców PCN w Rosji należeli: Aleksander Prochanow (tygodnik „Dień”), płk Wiktor Ałksnis (grupa parlamentarna Sojuz), Giennadij Ziuganow (KPFR), Jegor Ligaczow, Siergiej Baburin.
99. Simon Harys: Le FEL, NR et MCR nous écrivent /w:/ RésistanceS no. 6 (1999)
100. powiązane z radykalną organizacją ekologiczną „Earth First!”. La longue..., op. cit.
101. organizujący np. w latach 1997-1999 „Kampanię na rzecz zakazu Frontu Narodowego i innych grupek neonazistowskich”! La longue..., op. cit. Warto jednak odnotować dokonywane przez PCN rozróżnienie między tym „antynazizmem” i „antyfaszyzmem” rozumianym jako „ideologia reżimu”. Le PCN et „RésistanceS” /w:/ Nation-Europa Hebdo no. 1 (1999)
102. La longue..., op. cit.

Czytany 7518 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04