sobota, 18 lipiec 2015 08:21

Gracjan Cimek: BRICS – VII szczyt w Ufie i odnaleziony kierunek dla cywilizacji

Oceń ten artykuł
(13 głosów)

geopolityka  dr Gracjan Cimek

Na naszych oczach powstaje świat wielobiegunowy, o czym przekonuje VII szczyt BRICS w Ufie, który odbył się w dniach 8–9 lipca pod hasłem „Partnerstwo BRICS – potężnym czynnikiem globalnego rozwoju”. Przywódcy „piątki”: Brazylii, Rosji, Indii, Chin i Republiki Południowej Afryki wykonali punkt zwrotny: przejście od formatu klubu dyskusyjnego do strategicznego mechanizmu koordynacji aktywności globalnej. Podobnie jak pierwszy szczyt w Jekaterynburgu, również ten w Ufie odbywa się w okresie przewodnictwa Rosji w grupie. W tym kontekście zwyczajowe opóźnienie nauki wobec rzeczywistości stawia pytanie o potrzebę pojawienia się Ośrodka Badań Briksologicznych w Polsce.

Efektem szczytu było podpisanie szeregu dokumentów: deklaracji BRICS, planu działania, raportu Rady Biznesu BRICS, deklaracji IV forum związków zawodowych BRICS, memorandum dotyczącego stworzenia strony internetowej, umowy o współpracy w sferze kultury, memorandum o kooperacji banków z państw członkowskich z nowym Bankiem Rozwoju BRICS, a wreszcie strategii partnerstwa ekonomicznego BRICS [1].

Długotrwałe efekty spotkania w stolicy Baszkirii będą stawały się coraz bardziej widoczne w najbliższych miesiącach. Już teraz można jednak odnotować pewne istotne elementy obecne w sferze geoekonomicznej, geopolitycznej i ideologicznej:

a) sfera geoekonomiczna

Przesłanką tożsamości grupy jest jej samoidentyfikacja. Według pierwszej wspólnej strategii partnerstwa ekonomicznego „BRICS jest platformą dialogu i współpracy między państwami członkowskimi (Brazylia, Rosja, Indie Chiny i RPA), które łącznie odpowiadają za 30% globalnego obszaru ziemi, 43% światowej populacji i 21% światowego PKB, 17,3% globalnego handlu towarami, 12,7% globalnych usług handlowych i 45% światowej produkcji rolniczej. Ta platforma ma na celu promowanie pokoju, bezpieczeństwa, dobrobytu i rozwoju w wielobiegunowym, połączonym i zglobalizowanym świecie. Kraje BRICS łączą przedstawicieli Azji, Afryki, Europy i Ameryki Łacińskiej, co daje ich współpracy szczególnie wartościowy i znaczące wymiar transkontynentalny” [2].

Czynnikiem wspomnianego zwrotu jest przede wszystkim rozpoczęcie działalności dwóch instytucji gospodarczych: Nowego Banku Rozwoju i Funduszu Rezerw Walutowych. Idea pojawiła się na czwartym szczycie w Delhi w 2012 r., dwa lata później w brazylijskiej Fortalezie podpisano dokumenty, a w Ufie pierwsze spotkanie zarządu uznano za akt rozpoczęcia działalności.

Nowy Bank Rozwoju (New Development Bank) [3], będzie gotowy do operacyjnej działalność w kwietniu 2016 r. Jego celem jest głównie finansowanie inwestycji infrastrukturalnych w państwach założycielskich. Początkowo każde z państw bloku w ciągu 7 lat wpłaci kapitał zakładowy banku – po 2 mld USD gotówki i po 8 mld USD gwarancji kredytowych. 50 mld USD kapitału zakładowego nowego banku ma być docelowo podwojone dzięki wkładom innych państw. Nowy Bank Rozwoju został założony nie tylko dla państw BRICS, ale także dla innych, które wchodzą w skład Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jednak udziały państw BRICS w kapitale banku nie mogą spaść poniżej 55%. Obawy o zdominowaniu go przez Chiny ostudziło rozwiązane wedle którego pierwszego prezesa banku wyznaczą Indie (z czteroma wiceprezesami z pozostałych państw), następnych – Brazylia, Rosja i RPA, a więc dopiero po 20 latach działalności banku na jego czele stanie przedstawiciel Chin [4].

Drugą instytucją gospodarczą BRICS jest Fundusz Rezerw Walutowych (Contingent reserve arrangement). Rosja, Brazylia i Indie wpłacą po 18 mld USD do puli walut rezerwowych BRICS, Chiny – 41 mld USD, RPA – 5 mld USD. Wkład do puli rezerwowej nie wymaga fizycznej struktury do swojego funkcjonowania, a więc jest stosunkowo łatwy. Bank centralny każdego kraju będzie utrzymywać rezerwy funduszu w ramach własnych rezerw. Tylko w chwilach kryzysu, w jednej z gospodarek krajów członkowskich będzie uruchamiany fundusz interwencyjny.

Wydaje się, że stworzenie rezerw o wartości 100 mld USD  nie może stanowić bezpośredniego wyzwania dla MFW. Jednak wystarczy zgromadzić 16% rezerw posiadanych przez państwa BRICS, by osiągnąć 800 mld USD. Przesłanką możliwości BRICS są przecież posiadane rezerwy walutowe, Chiny – 4,0 bln USD, Indie – 320 mld USD; Brazylia – 350 mld, USD; Rosja – 400 mld USD. Ilościowy wymiar projektu jest więc mniej istotny wobec jakościowego, którym jest instytucjonalizacja grupy jako aktora stosunków międzynarodowych [5].

Rys. 1. Udział poszczególnych państw w nowych instytucjach gospodarczych BRICS

BRICSref1

Źródło: БРИКС: «союз реформаторов» в рамках национальных интересов Кирилл ЛихачевК.и.н., факультет международных отношений СПбГУ Станислав ТкаченкоД.э.н., к.и.н., факультет международных отношений СПбГУ, http://russiancouncil.ru/inner/?id_4=6190#top-content

Często podnoszona w analizach BRICS idea dedolaryzacji, wciąż znajduje się w fazie początkowej. Pomysł wykorzystania walut narodowych we wzajemnych rozliczeniach pojawił się już na pierwszym szczycie w Jekaterynburgu w 2009 roku. Deklaracja z Ufy wskazuje na wolę poszerzania użycia walut narodowych wewnątrz BRICS. Działalność Nowego Banku jest jednak zaplanowana w dolarach amerykańskich. Tymczasem zachodnie sankcje wzmagają niecierpliwość Moskwy, stąd dyrektor drugiego największego banku Rosji VTB, Andriej Kostin uważa, że kraje BRICS z pewnością zaczną używać walut narodowych we wzajemnych rozliczeniach dość szybko, co ma obejmować około 40–50% tego rodzaju rozliczeń [6]. Chociaż ich udział wzrósł o 25% w BRICS i 35% w SzOW w ostatnich latach, to lwią część tych płatności stanowi rosyjsko-chińska wymiana handlowa oraz pomiędzy Chinami a Brazylią. W tym aspekcie nie można wykluczyć zastosowania doktryny chińskiej polityki zagranicznej sformułowanej przez Deng Xiaopinga, a zwłaszcza idei ukrywania własnych możliwości; oczekiwania na swój czas oraz braku otwartego żądania przywództwa. Dedolaryzacja przecież i tak nieubłaganie postępuje (zob. rys. 2).

Rys. 2. Państwa i grupy państw, które rozpoczęły handel w walutach narodowych

dollar no more

Źródło: M. D. Nazemroaya, The US Dollar and Bretton Woods are Finished: The BRICS/SCO Summits in Ufa Mark the Start of a “Silk World Order”, Strategic Culture Foundation 10 July 2015, http://www.strategic-culture.org/news/2015/07/10/brics-sco-summit-ufa-marks-start-silk-world-order.html

b) w sferze ideologicznej

Przez ideologię trzeba rozumieć system wartości i norm, które stanowią konkretyzację przyjętego światopoglądu i podstawę społeczno-politycznej aktywności BRICS. Szczyt ujawnił postęp także w tej sferze. Ład międzynarodowy ma tworzyć warunki dla demokratycznych i sprawiedliwych relacji, co w praktyce oznacza demonopolizację przywilejów Zachodu. Po pierwsze, każdy z członków BRICS chce prowadzić samodzielną linię polityczną na arenie światowej; po drugie, wszyscy chcą reformy światowego systemu finansowego, w pierwszej kolejności Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Po trzecie, scala ich dążenie do wzmocnienia roli ONZ i prymatu prawa w stosunkach międzynarodowych. Po czwarte wreszcie chodzi o przyspieszenie rozwoju gospodarczego dzięki wysokiemu współczynnikowi komplementarności gospodarek. W ciągu ostatnich 6 lat łączna wielkość wymiany handlowej między krajami grupy BRICS wzrosła niemal dwukrotnie.

Jako zarys zmieniającego się paradygmatu można interpretować przemówienie prezydenta Władimira Putina, który wskazał, że Eurazja jest wspólnym domem narodów i cywilizacji, który powinien być miejscem pokoju i dobrobytu, bez wojen i ekstremizmów, a nie wielką szachownicą, stanowiącą pole gier geopolitycznych dla realizacji interesów jednych państw kosztem drugich. Rozwój BRICS i regionalnych form integracyjnych wokół jej członków jest wynikiem naturalnego dążenia do współpracy odpowiadającej ich potrzebom, a nie wynikiem przymuszania. Jest to czytelna krytyka amerykańskiego paradygmatu stosunków międzynarodowych, którego wyrazicielem jest darwinistyczna geopolityka zerojedynkowa, w której pozbawiony moralności hegemon, stojący na szczycie hierarchii, dąży do podporządkowania innych. Niezrozumienie zmiany paradygmatu skutkuje wskazywaniem Chin jako następcy USA w roli hegemona.

Wkładem do ukształtowania nowego paradygmatu jest również indyjska propozycja 10 kroków na przyszłość BRICS, tzw. „Das Kadam". Wśród nich zwracają uwagę rozwiązania dotyczące pomocy w rozwoju słabszych państw, oparte na filozofii polityki jakże odmiennej od wskazywanego darwinizmu. Chodzi więc o projekty dotyczące energii odnawialnej zapewniającej niedrogie technologie oraz inicjatywę cyfrową, czyli eliminację wykluczenia technologicznego. Indyjski premier uzasadniał także konieczność rozwoju „sprawiedliwego handlu”, jako wyraźniej alternatywy dla „wolnego handlu” pod dyktando transnarodowych korporacji. Soft power BRICS ma wzmocnić także powstanie Rady Sportowej oraz Festiwalu Filmowego BRICS [7]. Wskazany plan jest jednocześnie zapowiedzią kierunków aktywności BRICS po przejęciu przewodnictwa przez Indie w następnym roku.

Ostrzem przeciwko globalizacji, zdominowanej przez kapitał stało się uczestnictwo związków zawodowych z krajów członkowskich. Podkreślano nie tylko zaniepokojenie sprawami wzrostu gospodarczego, rosnącego długu i niestabilności, ale także konieczność obrony praw pracowniczych. Deklaracja związków zawodowych znalazła się wśród oficjalnych dokumentów ujawniając poglądy wyostrzające perspektywę zawartą w podstawowej deklaracji szczytu. Podkreślono, że „szybko postępująca neoliberalna globalizacja prowadzi do likwidacji miejsc pracy i ekosystemu Ziemi” zwracając uwagę na skalę nierówności, gdyż w „2014 roku, jeden procent populacji planety posiadał 48 procent bogactwa całego świata; do roku 2016, ten 'złoty jeden procent' będzie właścicielem ponad połowy”. Obalono mit o naturalnej nierówności, wynikającej jakoby z praw ekonomii, podkreślając rolę polityki na rzecz prymatu dobra wspólnego i kształtowania gospodarki zgodnie z potrzebami społecznymi, a więc zwiększania inwestycji w realnym sektorze produkcyjnym. Inwestycje powinny być wykorzystywane do tworzenia godnych miejsc pracy i wyższych płac; temu powinny służyć projekty infrastrukturalne dotyczące zdrowia, edukacji, nauki i technologii, badań i rozwoju, szkolenia zawodowego i podnoszenie umiejętności [8]. W miejsce ideologii służącej ponadnarodowej „klasie z Davos” (S. George) zaproponowano model tripartism – uzgadniania interesów pracowników, pracodawców i państwa jako wyraziciela dobra wspólnego – jako istotny element nowego paradygmatu w warunkach III rewolucji industrialnej [9].

Dla ideologii BRICS istotne znaczenie ma – jak się wydaje – miejsce obrad. Wybór stolicy islamskiego Baszkortostanu [10], wskazuje, że pomimo moratorium na poszerzanie grupy, dano sygnał przychylności również dla, obecnie tak krytykowanej przez Zachód, cywilizacji islamskiej. Trwają dywagacje na temat tego kto stanie się jej reprezentantem w BRICS. Turcja nie podwyższyła swojego statusu obserwatora w SzOW; większe szanse ma Iran, ale dopiero po zniesieniu sankcji. Być może rezygnacja Indonezji z używania dolarów amerykańskich jest znakiem jej zbliżenia z BRICS.

c) sfera geopolityczna

Symbolem geopolitycznego wymiaru szczytu było zorganizowanie wspólnych obrad trzech organizacji BRICS, Szanghajskiej Organizacji Współpracy i Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej w formule outreach – poszerzonego zasięgu. Oprócz przywódców BRICS byli na nim obecni członkowie SzOW (oprócz Rosji i Chin: Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan i Uzbekistan) wraz z obserwatorami (Iran, Mongolia, Pakistan), oraz EUG (oprócz Rosji: Białoruś, Kazachstan, Armenia, Kirgizja). W Ufie pojawił się także prezydent Afganistanu, który odbył spotkanie z gospodarzem szczytu. Tym samym obradowali razem przywódcy reprezentujących kilka różnych kontynentów obejmujących prawie połowę ludności świata. Każdy z tych krajów posiada własną drogę rozwoju, model wzrostu gospodarczego i bogatą historię i kulturę. To właśnie ta różnorodność i spotkanie różnych tradycji, daje grupom siłę i ogromny potencjał.

Niewątpliwie „cementem” dla wszystkich „cegieł” (brick  – a ang. cegła) jest potęga gospodarcza Chin, dlatego to właśnie chiński prezydent, Xi Jinping podkreślał komplementarność trzech form integracyjnych i ich strategiczne znaczenie związane z współpracą w realizacji „Nowego Jedwabnego Szlaku” promowanego przez Pekin od jesieni 2013 roku. Składa się on z „jednego pasa i jednego szlaku”, które oznaczają z jednej strony sieć połączeń morskich, a z drugiej lądowe połączenie Chin z Unią Europejską jako największym partnerem handlowym [11]. Ogromne możliwości finansowe Pekinu wymagają rozwoju nowej megaprzestrzeni gospodarczej Eurazji, stąd promocja budowy rurociągów energetycznych, połączeń kolejowych i samochodowych, wspólnej cyberprzestrzeni, parków przemysłowych i inteligentnych miast [12].

Do realizacji projektu „Nowego Jedwabnego Szlaku” potrzebna jest harmonizacja interesów zgodnie z zasadą wygrany-wygrany (win-win). Urzeczywistnieniem tej idei podczas szczytu były spotkania liderów państw uznawanych do niedawna za wrogie. Podczas rozmów z premierem Indii, Narendrą Modi, prezydent Xi Jinping zachęcał do budowy wszechstronnego partnerstwa pomiędzy azjatyckimi potęgami w ramach BRICS. W tym kontekście podnoszono rolę Azjatyckiego Banku Infrastruktury i Inwestycji (AIIB), w którym Indie są drugim akcjonariuszem po Chinach (a Rosja trzecim), Banku Rozwoju BRICS, Funduszu Jedwabnego Szlaku z kapitałem 40 mld USD oraz korytarza gospodarczego Bangladesz-Chiny-Indie-Birma. Jego elementem ma być również indyjski projekt "Wschód”, który obejmuje budowę połączenia z krajami Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN). Czwarte spotkanie liderów Indii i Chin od szczytu w Fortalezie, pokazuje wolę znoszenia sprzeczności w imię wspólnych korzyści [13]. W tym samym kontekście należy odnotować spotkanie premiera Indii z przywódcą Pakistanu, Nawazem Sharifem w kuluarach szczytu BRICS. Spotkanie liderów dwóch państw posiadających broń atomową i jeszcze do niedawna grożących sobie całkowitym zniszczeniem to kolejny dowód implementacji nowego paradygmatu stosunków międzynarodowych [14]. Dzięki zgodzie Pekinu i Moskwy oba państwa otworzyły procedurę przyjęcia do SzOW, pierwszy raz od początku istnienia organizacji w 2001 roku, przekształcając ją w nową wielką ósemkę.

Geopolityczny status lipcowych spotkań podniósł szczyt Szanghajskiej Organizacji Współpracy rozpoczęty tuż po spotkaniu liderów BRICS. W ramach tej organizacji regionalnej również przyjęto deklarację z Ufy oraz strategię rozwoju do 2025 r., ujawniając tym samym dalekosiężny plan działania państw członkowskich. W obu dokumentach podkreślono przesunięcie centrów cywilizacyjnych z Zachodu na Wschód oraz rolę krajów rozwijających się w budowie świata wielobiegunowego w warunkach ekonomicznej globalizacji. Wyróżnikiem SzOW jest przyjęcie za strategiczny imperatyw działalności stworzenia warunków funkcjonowania uniwersalnych zasad równego i niepodzielnego bezpieczeństwa dla wszystkich regionów: Euroatlantyckiego, Eurazji oraz Azji i Pacyfiku. Celem jest więc koniec jednobiegunowego modelu opartego na polityce zapewniania własnego bezpieczeństwa kosztem innych [15].

Potencjał SzOW wzrósł dzięki wspomnianemu rozpoczęciu procedury poszerzeniu jej składu o Indie i Pakistan. Uchwalono także wzrost statusu Białorusi do rangi obserwatora, a Armenia wraz z wrogim jej dotąd Azerbejdżanem, stały się partnerami dialogu. Ten status uzyskały także azjatyckie państwa: Kambodża i Nepal. Podkreślano wolę innych państw dołączenia jako obserwatorzy i partnerów dialogu. Pozytywnie odnoszono się do aspiracji Iranu. Warunkiem jego przyjęcia jest koniec sankcji uchwalonych w ramach ONZ. Dołączenie Teheranu byłoby niewątpliwie przełomowym momentem dla ukształtowania układu sił na Bliskim Wschodzie i – zważywszy na wciąż nie wykluczoną interwencję militarną USA – gwoździem do trumny świata jednobiegunowego. O tym, że regionalny kształt SzOW przekłada się na globalny zasięg przekonuje także inicjatywa nowej wersji "Zasad postępowania w zakresie międzynarodowego bezpieczeństwa informacji", które w styczniu 2015 r. zaproponowano jako oficjalny dokument Organizacji Narodów Zjednoczonych. Dotyczy on opracowania uniwersalnego kodeksu reguł, zasad i standardów odpowiedzialnego zachowania państw w przestrzeni informacyjnej, a więc sygnału niezgody na wykorzystywanie cyberprzestrzeni do inwigilacji globalnej.

Pomimo tego, że podstawowym celem SzOW było dotąd bezpieczeństwo w regionie centralnej Azji, a więc walka z separatyzmem, ekstremizmem i terroryzmem, to również w jej ramach rozwija się współpraca gospodarcza, a także rozpatruje stworzenie kolejnego Bank Rozwoju. Zresztą na szczytach BRICS i SzOW dużo miejsca poświęcono współpracy w sferze kultury i edukacji. Oprócz już funkcjonującego uniwersytetu sieciowego SzOW (jednoczącego 69 uniwersytetów) ma pojawić się także sieciowy uniwersytet BRICS oraz uniwersytet języków BRICS.

Wśród wielu ocen i analiz dotyczących sytuacji geopolitycznej w różnych regionach globu szczególnie istotna dla Polski jest kwestia Ukrainy. Zarówno w deklaracji BRICS oraz SzOW uzyskała ona marginalne znaczenie. Wskazano tylko poparcie dla porozumień mińskich w rozwiązaniu kryzysu. Pozostawiono więc Moskwie swobodę działania. Indyjski premier Narendra Modi podkreślał zresztą, że tylko sankcje nałożone przez ONZ mają moc, a wszystkie inne stanowią próbą dyktatu wobec państw próbujących prowadzić suwerenną politykę [16].

* * *

VII szczyt w Ufie powtwierdził dążenie BRICS do wprowadzenie w życie nowego paradygmatu cywilizacyjnego dla całej ludzkości. Dyplomatyczna narracja o nieblokowym statusie, czy braku walki przeciwko innym, nie powinna nikogo mylić. Program dotyczący rozwiązania szeregu problemów międzynarodowych oraz brak otwartej krytyki USA są wyrazem strategii gradualizmu. „Piątka” przyjęła najwyraźniej, że pomimo niespotykanej skali informacyjno – psychologicznych form manipulacji, postępuje globalne przebudzenie świadomości. Ludzie na całym świecie coraz bardziej zdają sobie sprawę kogo należy obarczyć odpowiedzialnością za rozprzestrzenianie chaosu, destabilizacji, wojen oraz narastanie nierówności społeczno-ekonomicznych. Skala globalnych problemów jest zbyt duża, aby propaganda wystarczyła na przekierowanie uwagi na sprawy drugorzędne, np. państwo islamskie. Dlatego przywódcy BRICS zdając sobie sprawę, że „duch historii” (Zeitgeist) niesie ich ku przewodzeniu nowemu porządkowi globalnemu, apelują o potrzebny im do tego pokój, gwarantowany przez zasadniczą rolę ONZ. Stąd również występowanie przeciwko wojnie i naruszeniom prawa międzynarodowego. BRICS staje się formą organizacyjną dla cywilizacji przyszłości, a mechaniczne poszukiwanie podobieństw z przeszłymi formami traci z oczu proces przechodzenia cywilizacji na nowy poziom, gdy partykularyzm neoliberalizmu podtrzymuje już tylko goła siła schodzącego ze sceny hegemona. O ile SzOW jest regionalną organizacją międzyrządową, o tyle BRICS spełnia rolę strategicznego koordynatora aktywności dotyczącej najważniejszych problemów rozwoju ludzkości w sferze polityki, gospodarki i spraw humanitarnych. Dlatego rację ma brytyjski „The Guardian” każąc zapomnieć o szczytach G-7 i strefy euro, na rzecz analizy spotkania nowych potęg w Ufie, którego spoiwem jest nowa oś supermocarstw, Rosji i Chin [17].

Żyjemy w krytycznym momencie historii. Bifurkacja prowadzi do zmian jakościowych, ale jej efekt zależy od metody transformacji ładu międzynarodowego. Obawa przed kolejną wojną w obronie odchodzącego ładu powoduje zwiększające się zainteresowanie rozwojem BRICS. Wśród części państw Unii Europejskiej dostrzega się atrakcyjność nowego paradygmatu, co było widoczne podczas konferencji Euro-BRICS w Helsinkach [18]. Na szczęście zainteresowanie tematyką grupy pojawia się także Polsce, czego przykładem jest konferencja z udziałem ambasadorów BRICS, pod przewodnictwem prof. Longina Pastusiaka, (byłego wiceprezydenta Zgromadzenia Parlamentarnego NATO) oraz ambasadora Ryszarda Fijałkowskiego, którzy podkreślali, że BRICS ma w Polsce przyjaciół [19]. Pozytywne nastawienie wobec obecności naukowców z Polski było odczuwalne także podczas obrad VII Akademickiego Forum BRICS w Moskwie [20]. Nawet w Stanach Zjednoczonych pojawiają się wezwania, że ratunkiem dla upadającej gospodarki jest pokojowa współpraca z BRICS [21]. Pomimo kłębiących się sprzeczności międzynarodowych promieniuje więc optymizm, dotyczący możliwości implementacji nowego paradygmatu na drodze konsensusu. W tym kontekście pojawienie się Ośrodka Badań Briksologicznych w Polsce staje się potrzebą chwili.

Fot. pircenter.org

______________________________
1. http://brics2015.ru/documents/
2. THE STRATEGY FOR BRICS ECONOMIC PARTNERSHIP, s. 3. http://brics2015.ru/documents/ (11.07.2015)
3. Agreement on the New Development Bank , http://brics6.itamaraty.gov.br/agreements (16.10.2014)
4. Treaty for the establishment of a BRICS contingent reserve arrangement Melbourne, June 21, 2014, http://brics6.itamaraty.gov.br/agreements (16.10.2014)
5. O. Stuenkel, BRICS fund is key step towards stronger intra-BRICS cooperation, http://www.postwesternworld.com/2013/09/06/brics-fund-is-key-step-towards-stronger-intra-brics-cooperation/(11.09.2014)
6. BRICS to switch to national currency settlement soon - VTB head, July 08, 2015, http://rt.com/business/272443-brics-local-currencies-settlements/ (11.07.2015)
7. PM Modi proposes ‘Das Kadam: Ten Steps for the Future’ for BRICS nations
http://indianexpress.com/article/india/india-others/pm-modi-proposes-das-kadam-ten-steps-for-the-future-for-brics-nations/ (12.07.2015)
8. Ufa Declaration of the IVth Trade Union Forum of BRICS countries
Adopted on July 9, 2015 in Ufa, Russian Federation, s.1. (11.07.2015)
9. Tamże, s. 4.
10. Połowę ludności tej republiki stanowią muzułmanie.
11. W 2013 roku obroty z UE sięgnęły 559 mld USD.
12. A. Aneja, BRICS, SCO, EAEU can define new world order: China, Russia, “The Hindu”, July 10, 2015, http://www.thehindu.com/news/international/brics-sco-eaeu-can-define-new-world-order-china-russia/article7407865.ece (11.07.2015)
13. Xi Jinping calls for stronger Sino-Indian BRICS partnership, http://www.business-standard.com/article/news-ians/xi-calls-for-stronger-sino-indian-brics-partnership-115070900064_1.html (11.07.2015)
14. After long chill, PM Narendra Modi and Nawaz Sharif will meet today , http://indianexpress.com/article/india/india-others/pm-modi-to-meet-nawaz-sharif-on-july-10-in-ufa/#sthash.I6Qh3jyM.dpuf (12.07.2015)
15. http://sco-russia.ru/documents/ (11.07.2015)
16. http://politobzor.net/show-59095-briks-i-novaya-bolshaya-vosmerka.html (14.07.2015)
17. China and Russia: the world's new superpower axis?, http://www.theguardian.com/world/2015/jul/07/china-russia-superpower-axis (10.07.2015)
18. http://www.leap2020.net/euro-brics/?lang=en (01.07.2015)
19. http://www.vistula.edu.pl/pol/page/nauka-i-biznes/konferencje-i-seminaria,ambasadorzy-porozmawiaja-o-znaczeniu-krajow-brics-532 (11.06.2015)
20. http://www.nkibrics.ru/ckeditor_assets/attachments/552d13746272695300000000/program_for_the_7th_brics_academic_forum.pdf?1429017460 (01.07.2015)
21. https://larouchepac.com/sites/default/files/2014-lpac-brics-pamphlet_0.pdf (15.06.2015)

 

Czytany 8589 razy Ostatnio zmieniany piątek, 17 lipiec 2015 16:01