środa, 03 lipiec 2013 09:55

Geopolityka Tajlandii: Królestwo zmian

Oceń ten artykuł
(2 głosów)

tajlandia_flaga  STRATFOR

Królestwo Tajlandii, dawniej Syjamu, nigdy nie zostało skolonizowane przez zagraniczną potęgę. Tajlandia w swojej historii była zajęta dwoma rzeczami: przełamaniem regionalnych podziałów, by umocnić władzę centralnej Tajlandii, i przyciągnięciem bogactwa zagranicznych potęg, nie pozwalając im przy tym na osłabienie wewnętrznej stabilności. Z pozoru polityka kraju nieustannie zmienia się, kiedy kolejne rządy próbują zrównoważyć regionalne i zagraniczne interesy. Jednakże ekonomia i rdzeń kulturowy Tajlandii pozostają stosunkowo stabilne. 

Centrum Tajlandii

Azjatycki półwysep południowo-wschodni rozpościera się na południe od kontynentu euroazjatyckiego, co czyni go największą formację na wschód od subkontynentu indyjskiego i na zachód od Chin kontynentalnych. Oddziela tym samym Morze Andamańskie na zachodzie od Morza Południowochińskiego na wschodzie. Północna część półwyspu otoczona jest przez niskie góry i pogórza – korzenie Himalajów. Reszta półwyspu może zostać podzielona na dwie części: pierwsza to Półwysep Indochiński, masa lądu rozciągająca się na południowy wschód do Morza Południowochińskiego; drugą tworzy Półwysep Malajski, długi pas, który wbija się na południe, w archipelag indonezyjski. Z Wyżyny Tybetańskiej spływa kilkanaście dużych rzek, w tym Irawadi, Saluin i Mekong.

SE_Asia_Large

Tajlandia znajduje się na skrzyżowaniu dwóch półwyspów, Indochińskiego i Malajskiego, tworząc rdzeń większego azjatyckiego półwyspu południowo-wschodniego, by wyjść następnie na Zatokę Tajlandzką. Północną i zachodnią część terytorium Tajlandii otacza górskie pasmo Dawna. Wschodnią, bardziej dostępna, granicę tworzy równina Korat, trawiasta wyżyna na początku Półwyspu Indochińskiego. Na północ od równiny Mekong tworzy granicę. Na południu terytorium Tajlandii ciągnie się przez wąskie gardło Półwyspu Malajskiego aż do momentu, w którym półwysep ponownie się rozszerza.

Prosto przez serce terytorium biegnie rzeka Menam, razem ze swoimi dopływami – Pingiem, Wangiem, Yomem i Nanem, które biorą swój początek w północnych górach, których najwyższy szczyt Doi Inthanon wznosi się na wysokości 2595 m n.p.m. Są to rzeki mniejsze od wypływających z większych wysokości Saulinu i Mekongu. Menam płynie przez żyzne równiny aluwialne i niziny, które stały się sercem Tajlandii i wchodząc do zatoki, tworzy rozległą deltę.

Liczne rzeki, zapewniające nieustanny dostęp do wody i tworzące bogate niziny, gdzie owoce i zwłaszcza ryż mogę obficie rosnąć, sprawiły, że zlewisko Menamu było idealnym miejscem dla rozwoju cywilizacji. Wysoka wilgotność- Bangkok to jedno z najwilgotniejszych miast na świecie – sprzyja rolnictwu i osiadłemu trybowi życia. Klimat tropikalny charakteryzuje się występującymi na przemian monsunami: ciepłym, deszczowym z południowego zachodu i suchym, zimnym z północnego wschodu. Naturalne formy geologiczne – góry, skarpy równiny i zatoka – otaczają zlewisko z prawie każdej strony.

Thailand_800

Istnieje kilkanaście teorii dotyczących pochodzenia ludów tajskich i tego, kiedy zamieszkały w tym regionie. Według większości z nich przybyły one dość późno. Prawdopodobnie pierwsza ludność tajska przywędrowała z południowo-zachodnich Chin (dziś są to prowincje Yunnan i Syczuan) między 1000 a 1400 r. n. e., w kilku falach i dzieląc się na różne podgrupy, w tym Tajów, Laotańczyków i Szanów. Aby bronić się przed najazdami Mongołów, założyli siedziby w Himalajach, a niedługo później zeszli na bujne równiny.

Królestwo Syjamu, ze stolicą w Ayutthayi, pojawiło się około 1350 r. na Menamie, niedaleko delty. Warunki panujące w regionie sprawiły, że pojawiło się wiele potężnych miast-państw, a Syjam nie był pierwszą tajską potęgą Ale strategiczna lokalizacja niedaleko delty i zatoki zapewniła mu kilkanaście atutów. Królestwo było między innymi punktem odbioru ryżu hodowanego w górze rzeki i miejscem kontaktu z zagranicznymi kupcami morskimi, którzy byli skłonni zapłacić za nadwyżkę wyprodukowanego ryżu. To sprawiło, że Syjam był główną tajską potęgą. 

Granice i peryferie

Duża część historii kraju to historia centralnej Tajlandii, próbującej umocnić władzę nad trzema oddalonymi prowincjami na północy, północnym wschodzie i na południu. W XIV i XV w. młode królestwo syjamskie rozszerzyło się o otaczające je tereny poza zlewiskiem Menamu. Z wielkim trudem podporządkowało sobie te trzy regiony, które stworzyły jego granice z zagranicznymi królestwami – północne góry, północno-wschodnia równina i wysunięte najdalej na południe części półwyspu. Dziś Tajlandia dalej sprawuje władzę nad tymi regionami, co zapewnia jej dające się obronić pozycje i głębię strategiczną przed potencjalnymi zagrożeniami ze strony zagranicznych potęg. Są to jednak także miejsca, gdzie opór przeciwko rządom centrum jest najsilniejszy.

Górzysta północ zapewnia schronienie tym, którzy chcieliby wymknąć się centralnej władzy. W XIV i XV w. największym rywalem Syjamu było Lanna, najważniejsze rdzenne tajskie królestwo na północy, z siedzibą w Chiang Mai. Było ono starsze niż stolica Syjamu, Ayutthaya. Położenie (żyzna górzysta dolina) zapewniało wystarczająco ochronę przed atakami z zewnątrz i pozwalało na stawianie oporu syjamskim próbom podporządkowania sobie królestwa (dopiero w 1874 r. Bangkokowi udało się uzależnić od siebie Chiang Mai). Niewielka odległość od takich sąsiadów jak Birma, Chiny czy Laos pogłębiła różnice; północ przyglądała się rebelii komunistycznej mającej miejsce od lat 60. do 80.; a opłacalny handel opium od dawna dobrze rozwijał się w regionie, przyczyniając się do szczególnego wzrostu przestępczości zorganizowanej, która można teraz spotkać w całym kraju. Mniejszości etniczne w górach także opierały się rządom Bangkoku.

Thailand_16th_century

Peryferyjna prowincja na północnym wschodzie, zwana także Isanem, obejmuje równinę Korat i wychodzi poza naturalne granice stworzone przez skarpy równiny. Region jest w większości zamieszkany przez rdzennych Laotańczyków i Khmerów, którzy wielokrotnie kłócili się z Tajami. Pierwotnie zarówno królestwo Syjamu jak i Khmerów chciały posiąść Korat z powodu jego siły roboczej(nawet dziś około jednej trzeciej populacji Tajlandii mieszka na północnym wschodzie). Ale Syjam przyczynił się do upadku imperium Khmerów w XIV w. i tym samym przejął władanie nad równiną. Pod koniec XIX w. Francuzi z Indochin wszczęli roszczenia do regionu i próbowali wkroczyć na teren Syjamu, co doprowadziło do potyczek na granicy. W XX w. Isan dalej nie czuł się częścią się od Bangkoku – „Partia Północno-wschodnia” próbowała utworzyć autonomię w regionie, ale została zmiażdżona przez tajlandzkie wojsko. Podczas Zimnej wojny, ze względu na stosunkowo dużą gęstość zaludnienia i ubóstwo, a także bliskość komunistycznego Wietnamu Północnego i ruchów komunistycznych w Wietnamie Południowym, Kambodży i Laosie, region ten był podatny na komunistyczne wpływy. W dzisiejszych czasach tereny te dalej są źródłem oporu przeciwko siłom polityczny w Bangkoku i centralnej Tajlandii.

Centralna Tajlandia próbuje kontrolować najbardziej wysuniętą na południe część Półwyspu Malajskiego, gdzie większość ludności posługuje się językiem malajskim i wyznaje islam, w przeciwieństwie do reszty kraju gdzie dominuje język tajlandzki i therawada (szkoła buddyzmu). W XV w. postęp Syjamu na południe został zatrzymany, kiedy próbował utorować sobie drogę przez cieśninę Malakka, ważne przewężenie dla handlu morskiego, które znajduje się na południowo-zachodnim czubku półwyspu, i które umożliwiłoby Tajom stworzenie więcej pól ryżowych, łowisk i placówek handlowych na rozwiniętej linii brzegowej. Nie tylko Malajowie stawili opór. Chiny, ówczesne morska potęga handlowa, wsparła sułtanów malajskich, aby uniknąć konkurencji na cieśninie, ważnej części ich imperium handlowego. Syjamowi nie udało się przejąć kontroli nad cieśniną i został zepchnięty w górę półwyspu. Jednakże zachował kontrolę nad wąską częścią półwyspu i z jego zachodnich brzegów posiada dostęp do Morza Andamańskiego i Oceanu Indyjskiego, gdzie prowadzi połów ryb i handel.

Na ogół południowy region pozostaje w politycznym sojuszu z centralną Tajlandią, ale napięcia pomiędzy Tajami a Malajami nie ustępują. Islamskie grupy opozycyjne, zainspirowane przez ruchy antykolonialne ze Środkowego Wschodu, a ostatnio przez muzułmański fundamentalizm, biorą udział w rebeliach od 1948 roku. Wybuchały one w latach 50. i 70., a od 2002 r. trwają nieustannie. W ich wyniku od 2004 r. zginęło kilkanaście tysięcy osób.

Podziały pomiędzy centralną Tajlandią a peryferiami nie ustają w XXI w., szczególnie pomiędzy Bangkokiem a północą i północnym wschodem (kłopoty na południu mają w większości przypadków zasięg lokalny i nie rozprzestrzeniają się na inne tereny). Kontrowersyjny były premier, Thaksin Shinawatra, który pełnił urząd od roku 2000 do 2006, przyciągał regionalne napięcia. Urodził się w Chiang Mai w rodzinie z powiązaniami biznesowymi i politycznymi. Jego popularność i władza w prowincjach na północy i na północnym wschodzie, wyczucie procesów wyborczych i bliskie relacje z zagranicznym biznesem (Singapurem) zdenerwowały Bangkok, gdzie biurokracja, wojsko i monarchia stopniowo zaczęły czuć się zagrożone przez jego rządy. Doprowadziło to do wojskowego zamachu stanu w 2006 r.(jednego wielu we współczesnej historii Tajlandii), który obalił Thaskina.

Od przewrotu w 2006 r. politykę tajlandzką trawią chaotyczne sprzeczki pomiędzy partiami pełnomocników Thaksina a partiami jego przeciwników. Jednak ostatecznie kontrowersje otaczające byłego premiera nie wynikają z jego charakteru czy rzekomych uczynków i przestępstw, ani nawet z wielu innych epizodów współczesnych politycznych wstrząsów. Ujawniają one raczej napięcie panujące pomiędzy centralnym Bangkokiem a peryferyjnymi regionami północy i północnego wschodu i ich konkurujących sieci pieniędzy i władzy. Ucieleśniają starożytną rywalizację pomiędzy Syjamem a królestwem Lanny, a także pomiędzy Syjamem a zbuntowanym północnym wschodem. Biorąc pod uwagę powiązania Thaskina z dużym biznesem, który jest w stanie zakwestionować wyzywać tradycyjne ośrodki władzy, sięgają także po nieodłączny sprzeciw wobec zagranicznym wpływom postrzeganym jako zagrożenie dla tradycyjnych tajskich władz. Oczywiście zasięg współczesnych frakcji politycznych nie pokrywa się całkowicie z granicami regionów – decydenci zarówno z terenów wiejskich jak i miejskich mają sojuszników i powiązana na każdym szczeblu w całym kraju. Oportunizm pozwala kluczowym graczom zmieniać strony w ciągu mgnieniu oka. Jednakże, główne linie frontu odzwierciedlają wysiłki centrum aby kontrolować północ i północny wschód, tak jak to było w XIV w.

Zagrożenia zewnętrzne

Za peryferiami, które historycznie Syjam chciał kontrolować, tym samym karmiąc regionalne niepokoje, znajdują się zagraniczni przeciwnicy, a najgroźniejsi z nich to Birmańczycy i Khmerowie. W swojej historii potęgi te pokonywały się na przemian w czasie sporadycznych walk, ale żadna z nich nie była w stanie podporządkować sobie innej przez dłuższy okres. W erze europejskiej kolonizacji zagrożenie ze strony Birmańczyków zostało zastąpione niebezpieczeństwem ze strony Brytyjczyków, a Francuzi weszli na miejsce Khmerów. Ale dynamika pozostała w zasadzie taka sama: Tajlandia utknęła pomiędzy dwoma wrogimi siłami od wschodu i zachodu.

Unified_burma

Historycznie, Birma była największym przeciwnikiem Tajlandii na północy i na zachodzie. Zjednoczone Birma jest w stanie przejść przez góry, zejść szybko na niziny Menamu i stworzyć śmiertelne zagrożenie dla centrum Tajlandii. W XVI w. po raz pierwszy pojawiła się zjednoczona Birma a jej armia zniszczyła Lannę w 1558 r. i Ayutthayę w 1569 r., powodując tym samym upadek rodzącego się Syjamu. Schemat powtórzył się w 1767 r., kiedy zjednoczona Birma złupiła raz jeszcze Syjam. Tym razem Birmańczycy, chcąc zmiażdżyć swoich syjamskich rywali, zrównali Ayutthayę z ziemią. I tak samo jak poprzednim razem ich armia wycofała się, zaraz po tym jak Syjam zebrał siły. W 1782 r. król Rama I, założyciel współczesnej dynastii Chakri (wciąż panująca w 2009 r.), zaprowadził porządek w kraju. Rama I przeniósł stolicę z Ayutthayi do Bangkoku bliżej delty Menamu, na wschodni brzeg rzeki. Zjednoczył siły kraju i zakończył wojny z Birmą w 1793 r.

Napięcia pomiędzy Birmańczykami i Tajlandczykami przetrwały do dzisiejszych czasów. W czasie drugiej Wojny światowej Syjam najechał Birmę i na krótko przejął stan Szan. W XXI w. Birma weszła w jeden ze swoich okresów niestabilności- we współczesnym Myanmarze junta wojskowa rządzi krajem pogrążonym w anarchii. Bojowe ruchy niepodległościowe, kartele narkotykowe i fale imigrantów mają potencjał, żeby zdestabilizować społeczeństwo Tajlandii, zwłaszcza na terenach granicznych. Ale dopóki Myanmar nie zjednoczy się pod jedną władzą, nie będzie stanowić dużego zagrożenia wojskowego dla Tajlandii.

W tym samym czasie na wschodzie Syjamczycy chcieli podporządkować sobie swoich Khmerskich rywali w Kambodży. Do lat trzydziestych XV w. Syjam zmiażdży stolicę imperium Khmerów, Angkor, i zmusił ich do przeniesienia się do Phnom Penh. Jednakże, Phnom Penh był solą w oku Syjamu czy to blokując jego marsz na wschód, rozszerzając swoje wpływy na równinie Korat, czy próbując przejąć wybrzeża i zatokę dla swoich łowisk i punktów handlowych. Syjam od czasu do czasu próbował poszerzyć wschodnią granicę do Mekongu, i mógł to zrobić w przypadku Laosu, ale nigdy nie udało mu się wtargnąć aż tak daleko w głąb centrum Kambodży i utrzymać ten stan przez dłuższy czas. W wyniku tego granica pomiędzy Tajami i Khmerami była niewyraźna – obie strony starały się utrzymać hegemonię nad równiną Korat, który oferował korzystne strategicznie wyżyny a także bardzo potrzebną siłę roboczą. Syjam walczył z królami khmerskimi także po to, aby przedłużyć południowo-wschodnią linię brzegową wzdłuż zatoki i zwiększyć do maksimum grunty orne i dostęp do wód połowowych i handlu zagranicznego. Zainteresowanie Kambodżą nie ograniczało się jednak do niej samej- wynikało ono także z chęci uprzedzenia jakiegokolwiek potencjalnego zagrożenia od wschodu, takiego jak na przykład Wietnam. Występujące od czasu do czasu brutalne wybuchy konfliktu o świątynię Preah Vihear, do której zarówno Tajlandia jak i Kambodża roszczą pretensje, są współczesnymi manifestacjami nieodłącznych napięć pomiędzy Tajami a Khmerami, tak samo jak spory o granice znajdujące się na zatoce.

Thai_expansion

We współczesnych czasach zagrożenia ze wschodu i zachodu zostały zastąpione przez europejskich kolonizatorów: Francję i Wielką Brytanię. W XIX w. Brytyjczycy osiedlili się w Birmie i Malezji, a Francuzi skolonizowali Wietnam. W Bangkoku oszalano ze strachu, bojąc się, że następnie skolonizowany zostanie Syjam. Kiedy w latach dziewięćdziesiątych XIX w. Francuzi przeprowadzili ofensywę na zachód od Mekongu, powodując tym samym starcia na granicy z Syjamczykami, wybuchł kryzys. W czasie tak zwanego incydentu w Paknam, Francuzi zablokowali Bangkok i wpłynęli dwiema kanonierkami w górę Menamu, zmuszając Syjam do kapitulacji. Brytyjczycy nie pozwolili Francuzom na przejęcie Syjamu, ale obie potęgi zgodziły się na podział kraju w odpowiednim czasie.

To był, i wciąż jest, koszmarny scenariusz Tajlandii: dostać się pod zagraniczną dominację (nieważne kto by to był), bez kontroli nad prowincjami i zostać otoczonym ze wszystkich stron przez mocarstwa, które będą w stanie ograniczyć i kontrolować handel centralnego dorzecza i Bangkoku. Bez władzy nad peryferiami Tajlandia nie miała szans na obronienie się przez zagranicznymi rywalami i kolonizacją.

Na szczęście dla Bangkoku Paryż i Londyn zostały rozproszone przez rosnące w siłę Niemcy w Europie pod koniec XIX w. i porzuciły plany podzielenia Syjamu. Miały już nigdy nie wrócić w te rejony – I wojna światowa zakończyła dni agresywnej eksploracji Europejczyków w tej części świata. Syjam uniknął kolonizacji zarówno dzięki temu, że europejskie mocarstwa wycofały się, rozproszone innymi sprawami, a także dzięki dającej się obronić pozycji geograficznej w głębi azjatyckiego półwyspu południowo-wschodniego.

Zagraniczne wypływy

Potęga Syjamu była oparta na produkcji rolnej, a dokładnie na uprawie ryżu. Kraj znany jest jako „miska ryżu Azji”, a w XXI w. jest największym dostawcą ryżu, wytwarzając ponad jedną trzecią światowego eksportu. Historycznie tajlandzka produkcja ryżu pełniła rolę dostarczyciela żywności w czasie regionalnych wyżów demograficznych, szczególnie w Chinach. Ta nadwyżka produkcji rolnej, poprzez kontakty z międzynarodową kulturą kupiecką, przyczyniła się do ogromnego bogactwa królestwa. Chociaż Tajowie nie byli kupcami morskimi, naturalne porty kraju były łatwo dostępne przez zatokę, co sprawiało, że sprzedaż dóbr kupcom(w większości pochodzącym z Chin) była łatwa. Dobra te były następnie eksportowane dalej.

Thailand_British-French_v2

Ponieważ Syjam nie posiadał ani dużej marynarki handlowej ani wojennej, aby się obronić, a jego ludność prowadziła osiadły tryb życia, i która polegała na zagranicznych kupcach, aby eksportowali dobra, kraj ten próbował przyciągnąć obcokrajowców dla zysków ekonomicznych i aby zdobyć zaawansowaną technologię. Syjam związany był z chińskimi kupcami od XIV w. i z Portugalczykami, którzy przywieźli armaty i muszkiety, od polowy XV w. Później kupcy z Japonii, Persji, Holandii, Anglii i Francji dołączyli do nawałnicy statków, które kursowały z i do Zatoki Syjamskiej. Tamtejszy dwór królewski słynął z dóbr luksusowych sprowadzanych z całego świata i kosmopolitycznych gości. Jest to nacja, która zawsze czuła się, i dalej tak jest, dobrze w kontaktach z zagranicznymi kulturami.

Ale istnieją granice otwartości Tajlandii na zewnętrzny świat. Kiedy ta otwartość umożliwia cudzoziemcom lub ludziom nie należącym do tajskiej grupy etniczno-językowej wywołanie niepokojów społecznych i politycznych wśród rdzennych mieszkańców, Tajowie mają skłonność do stawiania oporu.

Na przykład Chińczycy od dawna przenikali do społeczeństwa tajlandzkiego, i tak jak z większością Azji Południowo-wschodniej, napięcia etniczne z Chińczykami są powracającym tematem w historii Tajlandii. Mimo to Chińczycy i Tajowie na ogół pracowali w tandemie, ponieważ motywacja Chińczyków była głównie natury ekonomicznej i z zasady nie poszukują oni władzy politycznej dla niej samej. Geograficzna izolacja Tajlandii w połączeniu z przerywanym flirtem Państwa Środka z potęgą morską, sprawiły, że Tajlandia nie była atrakcyjna dla chińskich ekspansywnych ambicji , lub chińskie zainteresowanie było zbyt krótka by podążać za Tajlandią na poważnie. Dopiero kiedy Chińczycy w Tajlandii przyłączyli się do republikańskiej a potem komunistycznej działalności politycznej, tak jak robili to w XIX i XX w., ogólnokrajowe całym wybuchy nastrojów anty-chińskich stały się częstsze. Obecnie czołowi tajscy politycy i biznesmeni mają częściowe pochodzenie chińskie.

Świat zachodni wywołał w Tajlandii najostrzejsze reakcje przeciwko obcym wpływom. Kiedy w XVII w. Francuzi przestali ograniczać się do biznesu i próbowali nawrócić Syjamczyków na chrześcijaństwo, rewolta dojrzała i wybuchła przeciwko zagranicznej obecności w kraju(a także przeciwko rodzinie królewskiej od dnia kiedy zaczęła ulegać tej obecności). W 1688 r. Syjam wyrzucił wszystkich kupców zagranicznych(poza zakorzenionymi Chińczykami) i zamknął się na dłuższy czas. Ta izolacja trwała do 1826 r., kiedy zawarto umowę handlową z Brytyjczykami , rozpoczynając tym samym współczesny okres otwartości kraju.
Ta otwartość utrzymała się do końca XIX w. i trwałą przez większość XX w. Pod rządami króla Chulalonkorna pod koniec XIX w. Syjam chciał się w pełni zmodernizować, studiując i imitując europejskie formy administracji publicznej, biznesu, nauki i technologii. W XX w. kolejne rządy wojskowe szukały finansowej i technicznej pomocy od Stanów Zjednoczonych, aby przyśpieszyć modernizację. W XXI w. gospodarka Tajlandii jest zależna od przyciągania zagranicznych inwestycji, eksportu dóbr i wyrobów fabrycznych na zewnętrzne rynki i przyciąganiu turystów.

Imperatywy geopolityczne

Imperatywy Tajlandii pozostają niezmienione od okresu ekspansji królestwa Syjamu w XIV i XV w.. Wciąż napędzają zachowania skierowane do wewnątrz i na zewnątrz.

• Zachowanie stabilności w Bangkoku – miejsca zamieszkania 10% populacji kraju- i utrzymanie politycznej dominacji centralnej Tajlandii.

Zatrzymanie i utrwalenie władzy nad trzema peryferyjnymi regionami w celu zdobycia strategicznej głębi: góry północne, równinę Korat i południe Półwyspu Malajskiego.

Niedopuszczenie do wtargnięciem Myanmaru od zachodu i Laosu i Kambodży od wschodu, poprzez wspieranie ich destabilizacji, podziału i utrzymanie ich w stanie, w którym nie będą stanowić zagrożenia.

* Wyciągniecie ręki do zagranicznych potęg tak, aby skorzystać na tym gospodarczo i technologicznie, nie pozwalając im przy tym na podkopanie centralnej władzy politycznej i społecznej stabilności.

Wielka strategia

Ekonomiczne i polityczne centrum tajlandzkiej władzy zawsze będzie leżeć niedaleko ujścia Menamu, z Bangkokiem na miejscu starożytnej Ayutthayi. Stolica zawsze miała kłopoty z utrzymaniem kontroli nad północnymi wzgórzami, północno-wschodnią równiną Korat i południowych prowincjach półwyspu. Okazjonalne zagrożenie stanowią sąsiedzi- Birma jako główny wróg i Kambodża, jako mniejszy. Obfitość produktów rolnych i handel międzynarodowy pozostają źródłem bogactwa Tajlandii, chociaż zbyt duże wpływy zagraniczne mogą przyczynić się do brakuj równowagi politycznej w kraju.

Przez większość XX w. Tajlandia, świadomie lub też nie, podążała za imperatywami geopolitycznymi przez wielką strategię- interwencje wojskowe w sprawach zagranicznych i poszukiwanie sojuszy zagranicznych, które zapewniłyby bezpieczeństwo i gospodarczy dobrobyt.

Częste zmiany polityczne są faktem w życiu współczesnej Tajlandii. Syjam stał się oficjalnie Tajlandią w 1939 r., kiedy zamach z 1932 r. wymusił na monarchii przyjęcie konstytucji(chociaż pomiędzy zmianami w rządzie kraj ten ponownie był znany jako Syjam do 1949 r.). Od 1932 roku kiedy zamach przerwał absolutną władzę monarchii, przez kraj przewinęły się cyklicznie kolejne zmiany rządów, z 19 zamachami stanu od 1932 r.(nie licząc prób zamachów). Nie tylko grube ryby armii rywalizowały ze sobą, ale powszechne żądania wybrania demokratycznie rządu przyczyniły się do powstania kolejnych reżimów cywilnych. Każdy taki reżim jest w końcu- czasami bardzo szybko- obalany przez wojsko albo powszechne protesty powoduje wahania pomiędzy rządami wojskowymi i obywatelskimi. Ostatecznym skutkiem wojskowej interwencji była ponowna koncentracja władzy w rękach armii i tym samym zachowanie dominacji Bangkoku i powstrzymanie prowincji przed zdobyciem zbyt dużej władzy.

Thailand_regions_v2

Jednym z aspektów tej strategii było celowe wskrzeszenie tajskiej monarchii, która służy stworzeniu społecznej spójności pomiędzy regionami o rozbieżnych interesach. Król Bhumibol Adulyadej (Rama IX) wstąpił na tron w 1946 r., a dowództwo wojskowe w kolejnej dekadzie pomogło wznieść go do przedrewolucyjnego królewskiego dostojeństwa, które utrzymuje do dziś. To są korzenie tajlandzkiego związku pomiędzy monarchią a wojskiem w XXI w.

Druga odnoga wielkiej strategii Tajlandii opiera się na tworzeniu wojskowych sojuszy i partnerstw ekonomicznych z zagranicznymi mocarstwami.

W 1941 r. Bangkok w sojuszu z Japończykami przeciwko Brytyjczykom i Amerykanom poprowadził armię do inwazji na stan Szan w Birmie i część francuskiej Kambodży w 1942 r. Japończycy używali Tajlandii jako bazy operacyjnej do walk z Brytyjczykami w Birmie i Malezji, ale Bangkok w 1943 r. szybko zwrócił się przeciwko Japonii i poprosił Stany Zjednoczone o wsparcie. Po zakończeniu wojny Stany sprzeciwiły się Brytyjczykom żądającym reparacji od Tajlandii, wprowadzając tym samym Bangkok w orbitę Waszyngtonu.

Tajlandia stała się pełnoprawnym sojusznikiem Amerykanów podczas Zimnej wojny. Komunizm stanowił fundamentalne niebezpieczeństwo geopolityczne dla Tajlandii, za sprawą wzmocnienia siły wschodnich sąsiadów, Kambodży, Laosu i Wietnamu, z których wszyscy otrzymali wsparcie Chin i Związku Radzieckiego. Co więcej, modus operandi komunizmu nie było trzymanie się strategii Bangkoku ograniczania zagranicznych wpływów na gospodarkę. Ideologia komunistyczna dążyła do całkowitej transformacji tradycyjnych instytucji tajskich, jak buddyzm czy monarchia, podczas gdy amerykańskie wpływy wspierały króla i nie zagrażały tajskiemu buddyzmowi i przyniosły wielu osobom korzyści ekonomiczne. Pomoc i rady Stanów Zjednoczonych pomogły uzyskać Tajlandii zachodnie kredyty i dostęp do rynku konsumenckiego i pozwoliły na rozwój infrastruktury i przemysłu i stać się kwitnącą gospodarką kapitalistyczną.

Stany wzmocniły rząd wojskowy Tajlandii, który wspierał stronę amerykańską w wojnie w Korei i wysłał 10,000 żołnierzy, aby walczyli obok Amerykanów w Wietnamie. W zamian używał wywiadu USA i jego funduszy, aby walczyć z rebelią komunistyczną w Tajlandii od lat 60. do 80. Podczas wojny w Wietnamie Tajlandia zapewniła Amerykanom bazy wojskowe, odpoczynek i relaks, pobudzając tym samym bazę przemysłową kraju i turystykę (dając początek seks-turystyce, z której Tajlandia wciąż słynie).

Ale wpływ Ameryki zmalał, kiedy wycofała się z Azji Południowo-wschodniej pod koniec wojny w Wietnamie, a komuniści zdawali się być gotowi do wykorzystania przewagi. Południowy Wietnam poddał się komunizmowi, monarchia w Laosie została obalona, a w Kambodży pojawili się Czerwoni Khmerowie. Pomimo to Tajlandii udało się zdławić komunistyczną rebelię, która szalała na północy i na północnym wschodzie, dzięki zawarciu umowy politycznej z Chinami, które w 1978 r. zdecydowały się otworzyć swoją gospodarkę. Wojna chińsko-wietnamska odcięła dostawy komunistom w Tajlandii, a nowa strategia wojska tajskiego polegała na zniechęcaniu komunistycznej rebelii za pomocą politycznych negocjacji. Powstanie ostatecznie zakończyło się w połowie lat 80.

Tajlandia zabiegała także o regionalne i międzynarodowe stosunki gospodarcze, aby przyciągnąć zagraniczny kapitał i pobudzić gospodarkę. W latach 80. przesyt japońskich inwestycji zalał Tajlandię, zmuszając Bangkok do przyjęcia japońskiego modelu słabej waluty i wzrostu opartego na eksporcie. Japonia, Tajwan i Hong-Kong zaczęły przenosić produkcję komponentów dóbr konsumenckich do Tajlandii, która zliberalizowała kontrole kapitału aby umożliwić łatwiejszy przepływ przez system finansowy. Od 1985 do 1995 r. Tajlandia cieszyła się niespotykanym wcześniej okresem dobrobytu, z dwucyfrowym tempem wzrostu i stała się piątym z tzw. „azjatyckich tygrysów”.

Od otwarcia ekonomicznego na świat Tajlandii udało się przetrwać kolejne spadki koniunktury bez zamykania drzwi. Szalony rozwój Tajlandii zatrzymał się gwałtownie w czasie azjatyckiego kryzysu finansowego z lat 1997–1998, który miał swoje źródło w Bangkoku i był spowodowany niepohamowanymi inwestycjami z poprzedniej dekady. Tajlandzki dług zewnętrzny stał się trudny do obsługi, wzrost eksportu zaczął zwalniać, bańka spekulacyjna na rynku nieruchomości pękła a decyzja o upłynnieniu kursu bahta, wcześniej powiązanego z dolarem amerykańskim, doprowadziła do załamania waluty. Krach tajski spłynął kaskadą i spowodował upadek innych gospodarek azjatyckich prowadząc do recesji w regionie.

Tajlandia doszła do siebie po kryzysie stosunkowo szybko, nie była już gospodarczym cudem, ale wciąż miała silną gospodarkę opartą o rolnictwo, eksport produkcji i turystykę. Oczywiście azjatycki kryzys finansowy, wspólnie ze światowym kryzysem, zaostrzył wiecznie obecne podziały pomiędzy okręgami władzy na korzyść zagranicznych wpływów i ich przeciwników. Jednakże ,ogólnie rzecz biorąc, równowaga wciąż przechyla się na stronę promocji wolnego handlu i kontaktów na szczeblu regionalnym i międzynarodowym i przetrwa tak długo jak zagraniczne wpływy nie będą postrzegane jako powód nieznośnych podziałów społecznych i nie będą podważać tradycyjnej władzy Bangkoku.

Nieunikniona śmierć Króla Bhumibola jest największym obecnie wyzwaniem dla wewnętrznej stabilności politycznej Tajlandii. Jest on najdłużej panującym królem na ziemi a jego władza nad opinią publiczna zwiększyła się w ciągu panowania. Ale sukcesja będzie źródłem kontrowersji. Kiedy Bhumibol umrze, nowa niepewność dotycząca struktur władzy w Tajlandii- relatywna role monarchy, wojska, biurokracji cywilnej i prowincji- pojawi się po raz pierwszy od lat 40. Jednak odejście króla nie zmieni zasadniczej geopolityki kraju. Jakakolwiek równowaga sił wytworzy się w Tajlandii po Bhumibolu, państwo nie przestanie starać się spełniać imperatywy, które determinowały jego zachowanie od pierwszych dni Syjamu.

This report is republished with permission of STRATFOR.
Tłum. Jakub Iwanowski
Fot. www.f1.v10.pl
Czytany 5047 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04