sobota, 17 sierpień 2013 08:38

Czżan Jujsin': Interesy Chin, Rosji i USA w Azji Środkowej

Oceń ten artykuł
(6 głosów)

triangle_masiageopolityka  Czżan Jujsin'

Strategie Chin, Rosji i USA przecięły się w Azji Środkowej, choć może bardziej na miejscu byłoby mówić o zderzeniu ich interesów. Państwa te mają zamiar umocnić swoją pozycję w tym regionie.

Na przełomie wieków XX i XXI nastąpił gwałtowny wzrost zainteresowania Azją Środkową. Szczególnie trzy wielkie państwa – Chiny, jako największe państwo sąsiadujące z nią Rosja – była metropolia i USA – lider koalicji antyterrorystycznej, zaangażowały się bezpośrednio w sytuację w regionie, który jeszcze do niedawna był uważany za "senne ustronie".

Interesy Chin w Azji Środkowej

Strategiczne interesy Chin w Azji Środkowej to:

1. Powstrzymanie tendencji separatystycznych Turkiestanu Wschodniego. Poczynając od lat 90. XX w., na tle ogólnego ożywienia się terroryzmu międzynarodowego wzrosła aktywność "Ruchu Turkiestanu Wschodniego". Stał się on dużą terrorystyczną, separatystyczną grupą ekstremistyczną, która zaczęła być groźna dla jedności państwowej Chin i stabilności społecznej na północnym zachodzie kraju. Z przyczyn historycznych, narodowych, kulturowych, językowych czy wreszcie religijnych ruch ten jest związany z krajami Azji Środkowej. Azja Środkowa jest jedną z najważniejszych baz łączących ruch "Ruch Wschodniego Turkiestanu" z terroryzmem międzynarodowym i w ten sposób jednocześnie głównym kierunkiem jego przenikania na terytorium Chin. W związku z tym, jednym z podstawowych celów polityki zagranicznej Chin jest niedopuszczenie na terytorium kraju do działalności takich sił, które zagroziłyby integralności ChRL oraz dążenie do tego, by wszystkie kraje środkowoazjatyckie zrezygnowały z popierania chińskich ruchów separatystycznych, ograniczyły lub zakazały działalności "Ruchowi Wschodniego Turkiestanu" i przeciwdziałały przenikaniu międzynarodowego terroryzmu z ich terytorium do Chin.

2. Gwarancje bezpieczeństwa Azji Środkowej jako warunkujące bezpieczeństwo strategiczne "na tyłach" Chin. Azja Środkowa graniczy z północno-zachodnimi Chinami, jest to rozległy odcinek granicy. Stosunkowo samodzielny region geopolityczny w najbliższym sąsiedztwie Chin, stanowi podstawowy element strategii ChRL na północnym zachodzie. Zgodnie z właściwościami strategii Chin i położenia geopolitycznego regionu środkowoazjatyckiego, ten ostatni można rozpatrywać jako chińskie "tyły", zaplecze strategiczne. Tylko taki stan rzeczy, gdy Azja Środkowa stanowi rzeczywiście stabilne zaplecze Chin, będzie korzystny dla strategicznych interesów tego kraju.

3. Rozwój współpracy ekonomicznej z krajami Azji Środkowej i przekształcenie jej w jedno z głównych źródeł importu energii. Energetyka jest najważniejszym komponentem gospodarczej współpracy Chin z krajami znajdującymi się na tym obszarze. Zagwarantowanie niezawodnego zaopatrzenia energetycznego dla szybko rozwijającej się gospodarki chińskiej to zadanie długoterminowe i o znaczeniu strategicznym. Gdyby roczny poziom importu ropy z regionu wyniósł 10–20 mln ton, udział Chin wyniósłby ok. 10%. Po zapewnieniu stabilnych dostaw ropy z Rosji i krajów Azji Środkowej, Chiny mogłyby uznać problem dywersyfikacji długoterminowych dostaw surowców energetycznych w dużym stopniu za rozwiązany. Tym samym Chiny zmniejszyłyby znacząco swoje uzależnienie od ryzyka, które niesie niestabilna sytuacja międzynarodowa.

Interesy Rosji w Azji Środkowej

Podstawa interesów Rosji to dążenie do zachowania szczególnych związków z Azją Środkową w sferach: politycznej, gospodarczej, obronności, kulturowej i nawet językowej. Celem rosyjskiej polityki w regionie jest integracja ekonomiczna i polityczna oraz zapewnienie bezpieczeństwa.

1. Najważniejsze miejsce w bieżących interesach Rosji zajmują problemy bezpieczeństwa. Są one szczególnie aktualne w obliczu słabości współczesnego państwa rosyjskiego. Jednym z problemów jest zagrożenie Rosji ze strony międzynarodowego terroryzmu i ekstremizmu religijnego. Drugim – przemyt narkotyków z Azji Środkowej. To również jest zagrożenie dla bezpieczeństwa, ten rejon graniczy z Afganistanem – jednym z największych producentów narkotyków na świecie. Trzeci problem to stabilność regionu. Wreszcie, do sfery bezpieczeństwa Rosji zaliczyć trzeba wspieranie Azji Środkowej jako "tylnego podwórza", co należy rozumieć jako niedopuszczenie, by region ten dostał się pod wpływy innego wielkiego państwa, czyli zapobieżenie powstaniu geopolitycznego zagrożenia strategicznego dla Rosji.

2. Interesy ekonomiczne Rosji w Azji Środkowej maja charakter w pełni praktyczny. Najważniejsze to nie zwyczajny wzrost obrotu towarami, lecz utrzymanie gospodarki krajów regionu w nurcie rosyjskiego systemu ekonomicznego, ich integracja z Rosją. Druga dziedzina interesów ekonomicznych Rosji w Azji Środkowej to energetyka. Region obfituje w złoża ropy i gazu ziemnego, wcześniej ich transport był w całości kontrolowany przez Rosję. Azja Środkowa dąży do dywersyfikacji transportu swoich surowców energetycznych. Gdy pojawi się alternatywna sieć rurociągów, Rosja poniesie uszczerbek z powodu zmniejszenia ilości przewożonych z M. Kaspijskiego ropy i gazu, utraci też częściowo wpływy w regionie.

Poza tym w Azji Środkowej żyje duża liczba Rosjan, co też warunkuje interesy Rosji. Po rozpadzie ZSRR w byłych republikach zostało ok. 20 milionów Rosjan, z tego około połowy to mieszkańcy Azji Środkowej. Zapewnienie praw i równego statusu Rosjanom w tych krajach jest nadal ważnym komponentem polityki Rosji, stanowiąc oddzielny kierunek jej interesów.

Interesy USA w Azji Środkowej

W pierwszych latach po upadku Związku Radzieckiego interesy USA w Azji Środkowej nie uzyskały jeszcze formuły końcowej. Wydarzenia z 11 września 2001 r. wydatnie zwiększyły znaczenie Azji Środkowej w polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych.

1. Walka z terroryzmem to jedna z najważniejszych spraw USA. Wydarzenia z 11 września całkowicie zmieniły amerykańską koncepcję bezpieczeństwa strategicznego. Międzynarodowy terroryzm stał się największym zagrożeniem dla amerykańskiego bezpieczeństwa narodowego, a walka z nim zaliczona została do zadań strategicznych państwa. Azja Środkowa zyskała dla USA duże znaczenie w globalnej walce z terroryzmem. Region okrążony terytoriami, gdzie działają międzynarodowi terroryści, sam w sobie również zaliczany jest do obszarów wzmożonej działalności terrorystycznej.

2. Kontrola nad surowcami energetycznymi basenu M. Kaspijskiego. Ważną częścią strategii USA jest kontrola nad surowcami energetycznymi, w tym nad złożami znajdującymi się w basenie M. Kaspijskiego. W Azji Środkowej i w basenie M. Kaspijskiego znajdują się drugie co do wielkości (po bliskowschodnich) pokłady ropy naftowej na świecie. Zatem ustanowienie kontroli nad złożami środkowoazjatyckimi i basenu M. Kaspijskiego to część ogólnego planu Amerykanów. Dążenie do kontroli spowodowane jest nie tylko chęcią całkowitego zaspokojenia potrzeb rynku wewnętrznego, lecz także – uzyskania środka nacisku w sprawach międzynarodowych.

3. Geopolityczne zamierzenia strategiczne. Po 11. września Ameryka pod sztandarem walki z terroryzmem nieoczekiwanie wprowadziła wojska do Azji Środkowej, wtargnąwszy tym samym w tradycyjną strefę wpływów Rosji. Co do Chin, USA pojawiły się na ich "tyłach", maksymalnie zbliżając się do ich granic. Bazy wojskowe umożliwiają USA monitoring i ograniczanie wzrostu wpływów Rosji i Chin, stymulację niezależnego od Rosji politycznego kursu krajów środkowoazjatyckich oraz niedopuszczenie do antyamerykańskich sojuszy rosyjsko-chińskich.

Tak więc Azja Środkowa dla Chin to przede wszystkim walka z ekstremizmem islamskim, z islamizacją i zagrożeniem dla jedności terytorialnej północo-zachodu Chin.

Dla Rosji najważniejsze jest zamknięcie szlaków przemytu narkotyków i kanałów łączności między terrorystami w Azji Środkowej i Czeczenii.

Dla Stanów Zjednoczonych walka z ekstremizmem i handlem narkotykami to sprawy drugorzędne.

Współpraca między Chinami, Rosją i USA w Azji Środkowej

Od grudnia 1991 r., kiedy republiki Azji Środkowej uzyskały niepodległość (po rozpadzie ZSRR), zwiększyło się przenikanie wpływów Chin, Rosji I USA do regionu. Wykorzystywano różne drogi, formy i środki. Wszystkie te wielkie państwa mają znaczące interesy strategiczne i długofalowe w tym regionie. Każde z nich utworzyło własną platformę i zajęło szczególne miejsce w Azji Środkowej.

Chiny, Rosja i USA starły się strategicznie w Azji Środkowej. Zostaną w tym regionie na długo.

Istnieje tam szerokie pole wspólnych interesów i wzajemnych korzyści dla Chin, Rosji i USA. Zaliczyć do nich można walkę z terroryzmem i przemytem narkotyków, zapewnienie bezpieczeństwa w regionie, przeciwdziałanie rozlewaniu się ekstremizmu religijnego i in. Są zatem obiektywne przesłanki do dialogu strategicznego i być może współpracy między tymi trzema państwami.

Najbardziej istotną wspólną sprawą w regionie wydaje się walka z terroryzmem, jednocześnie w tej dziedzinie najbardziej prawdopodobna jest współpraca między tymi trzema krajami. Walka z terroryzmem w Azji Środkowej pokrywa się z antyterrorystycznymi działaniami USA w wymiarze globalnym. Odpowiada to również Rosji, ponieważ odsuwa od niej źródło zagrożeń terroryzmem na południu, sprzyja także Chinom w ustanowieniu kontroli nad separatystami z "Turkiestanu Wschodniego".

Kolejną wspólną sprawą wydaje się zapewnienie bezpieczeństwa, stabilności i rozwoju regionu. Środkowoazjatyckie państwa są jeszcze słabe, borykają się z mnóstwem problemów politycznych, gospodarczych, religijnych, narodowych czy społecznych. Same nie są w stanie zapobiegać przenikaniu do nich ekstremizmu i terroryzmu, a nawet stanowią sprzyjającą glebę do rozwoju tych zjawisk.

Trzy wielkie państwa powinny razem przeciwstawić się nowoczesnym zagrożeniom i wspólnie rozwiązywać problemy, do których zalicza się walka z produkcją i przemytem narkotyków, a także ochrona środowiska naturalnego itp.

Istnienie wspólnych interesów Chin, Rosji i USA w Azji Środkowej nie oznacza, że współpraca między nimi będzie się nieustannie pogłębiać. Po pierwsze, jeśli trójstronna współpraca zaistnieje, będzie miała bierny albo wymuszony charakter. Po drugie, w regionie istnieją strukturalne sprzeczności między tymi trzema państwami. Są tam dwie przeciwstawne strefy: w jednej interesy państw są zbieżne, w drugiej- wręcz przeciwnie. Właśnie dlatego stosunki między nimi są tak skomplikowane.

Charakter realnych relacji rosyjsko-amerykańskich w Azji Środkowej niezbyt usposabia do partnerstwa. Chodzi o to, że USA wyparły Rosję z pozycji państwa dominującego w tradycyjnej strefie naturalnych wpływów, mających dla niej znaczenie strategiczne, "usadowiły się" tam na dobre i na poważnie.

Pojawienie się USA na zapleczu Chin słusznie przyjmowane jest w Pekinie jako zagrożenie. Jeszcze bardziej newralgiczne stają się ważne strategicznie obiekty na północo-zachodzie Chin, związane z produkcją i próbami rakiet przenoszących broń jądrową. Pojawiają się nowe możliwości ingerencji z zewnątrz w stosunki międzyetniczne na północnym-zachodzie. Będąc, w perspektywie, największym odbiorcą surowców energetycznych w regionie, Chiny mają potencjalnego konkurenta – USA, które są zainteresowane rozwojem transportu węglowodorów na Zachód.

Kraje Azji Środkowej cieszą się ze stosunków z ChRL, gdyż widzą w tym kraju nowego, bogatego partnera, potencjalnego inwestora ich rozwoju. Pojawienie się takiego partnera, mimo wszystko wzmacnia ich pozycję w dialogu z Rosją. Tak samo odnoszą się do stosunków z USA. Natomiast dla Rosji pojawienie się Chin w tradycyjnej strefie jej interesów oznacza osłabienie jej pozycji monopolisty i jej statusu politycznego i gospodarczego. Tym niemniej sprzeczności między Rosją i Chinami nie są ostre.

Zatem współpraca między Chinami, Rosją i USA posiada określone ograniczenia zarówno, jeśli chodzi o zakres jak i głębokość zasięgu. Formowanie prawdziwych relacji we wszechstronnej współpracy między nimi wygląda bardzo problematycznie.

Tekst pochodzi z portalu www.imperiya.by
Tłum. Maria Walczak
Fot. bzfilm.com

Czytany 8909 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04