wtorek, 18 sierpień 2009 09:07

Arkadiusz Jędraszka: Globalne zadłużenie - mrzonka czy zagrożenie realne?

Oceń ten artykuł
(0 głosów)

alt

 

dr Arkadiusz Jędraszka

Kto naprawdę jest zadłużony?

Globalne zadłużenie nie jest czymś nowym, gdyż istniało już za czasów, kiedy w Londynie nie było oświetlenia, a po ulicach grasował Kuba Rozpruwacz. I co smutne, będzie istniało nadal. Samo w sobie nie jest problemem, lecz jego wielkość już tak. Od tego są ekonomiści, bankowcy i analitycy, który system oliwią, gdyż gospodarka nie jest bez wad.

W naszym rozumieniu, jako jego początek, możemy przyjąć przełom lat 70/80 XX wieku. Czas mija a grupa państw zadłużonych nadal jest liczna. Dlaczego tak jest? Teoria spiskowa? Wielka Piątka? A może wynik makroekonomicznego rachunku?

Przepływy finansowe między państwami ulegają zintensyfikowaniu, stając się coraz bardziej zróżnicowane,. Jednocześnie państwa pełnią rolę kredytobiorców i kredytodawców. Dlatego trudno mówić o tym, iż przyczyna jest jedna.

Na chwilę obecną patrzymy na Stany Zjednoczone, jako gospodarkę wiodącą i niestety tak powinno narazie zostać. Chiny rosną w siłę, gonią je Indie, a do boju staje cała Azja. I co ciekawe każde z tych państ boi się o swoje wskaźniki makroekonomiczne.

Do grona najbogatszych wchodzi Rosja, ale rodzi się pytanie — co z tego? Trudna odpowiedź. Kiedyś — przed II Wojną Światową — potęgą była Szwecja, ale przyszli nowi. Szwecja spadła w rankingu, ale nadal w ratingu uważana jest za zamożny i bezpieczny Zachód. Na przełomie XIX i XX wieku najbogatszym państwem była Argentyna, która do dziś boryka się z problemem zadłużenia i nadal pozostaje w kryzysie. Czy Chiny poradzą sobie bez technologii Stanów Zjednoczonych? Wątpliwe. Mogą mieć rezerwy walutowe największe po 1980 roku, ale nie mają rozwiniętego popytu wewnętrznego. Technologicznie, całościowo nadal nie potrafią wyprodukować dobrego samochodu. Jedynie dokonują montażu komputerów, wymyślonych przez kogoś innego. Kultura pracy, to nie wszystko.

Kto dziś jest najbardziej zadłużony? Co o tym decyduje? Definicje MFW i World Bank są dość trudne, dlatego je pominę. Wedle danych obu organizacji należy wziąć pod uwagę wielkość zadłużenia zewnętrznego, dynamikę zadłużenia zewnętrznego, tempo przyrostu zadłużenia międzynarodowego, relację między zadłużeniem zewnętrznym a PKB, relację między zadłużeniem zewnętrznym a eksportem, relację między oficjalnymi rezerwami walutowymi a PKB, relację między oficjalnymi rezerwami walutowymi a zadłużeniem zewnętrznym, wydatki na obsługę zadłużenia, relację między wydatkami na obsługę zadłużenia a eksportem, płatności odsetkowe od długu zewnętrznego, relację między płatnościami odsetkowymi a PKB oraz relację między płatnościami odsetkowymi a eksportem. Pełen obraz zadłużenia możliwy jest poprzez porównanie poniższych zależności. Każde z zadłużonych państw ma charakterystyczną i jedyną strukturę zadłużenia, będącą odzwierciedleniem własnej akcji kredytowej.

W przypadku wartości zadłużenia zewnętrznego największym dłużnikiem są Stany Zjednoczone, lecz to nie one stanowią problem w kwestii zadłużenia, gdyż walutą zadłużenia jest ich rodzima waluta. To też nie jest argument. To pokazuje ostatni kryzys, który podobno jest największy od lat 30-tych XX wieku, ale znacznie różni się od swojego poprzednika. W latach 30-tych co drugi mieszkaniec Poznania, czy Warszawy nie miał pracy. Teraz jest inaczej — nie da się ukryć.

Lista państw zadłużonych, to większość państw świata. Stany Zjednoczone to, w przeciwieństwie do innych państw, przykład właściwego sterowania zadłużeniem kraju. Nie jest to także przykład państwa ze znaczącymi problemami gospodarczymi.

Poniżej prezentuję państwa zagrożone brakiem możliwości spłaty zadłużenia. Kraje w tabeli zostały wyselekcjonowane według danych, prezentowanych przez Bank Światowy, w corocznych publikacjach. Są one ujednolicone pod względem metodologicznym, dlatego są porównywalne. Dłużnicy pochodzą z większości kontynentów i należy brać przy analizie jedynie wartość absolutną zadłużenia. Porównywanie wartości bezwzględnych, z pominięciem innych wskaźników, jest małoprzydatne, gdyż nijak nie można porównać samej bezwzględnej wartości zadłużenia Chin i Polski. Do dalszej analizy są potrzebne wskaźniki, których dostarczają inne publikacje Banku Światowego.


Tabela nr 1: Państwa o największej kwocie zadłużenia zewnętrznego (stan na koniec roku kalendarzowego w mld USD).

PAŃSTWO

1985 r.

1990 r.

1995 r.

2000 r.

2002 r.

2003 r.

2004 r.

2005 r.

2006 r.

Argentyna

51,0

62,3

98,5

144,1

147,8

162,9

165,0

133,0

122,2

Brazylia

103,6

119,7

165,5

241,6

230,9

234,8

219,5

187,3

194,2

Chiny

16,7

55,3

118,1

145,7

186,1

208,5

247,7

281,6

322,8

Chile

20,4

19,2

22,0

37,3

41,2

42,8

43,8

45,4

48,0

Egipt

36,1

33,0

33,5

29,2

28,7

30,0

31,2

30,1

29,3

Filipiny

26,6

30,6

39,4

58,3

59,9

62,6

61,1

61,7

60,3

Indie

41,0

83,6

94,5

99,1

105,0

112,9

124,4

123,1

153,1

Indonezja

36,7

69,9

124,4

144,2

132,2

136,7

139,4

130,7

131,0

Kolumbia

14,2

17,2

25,0

33,9

33,2

37,0

37,9

37,7

39,7

Malezja

20,3

15,3

34,3

41,9

48,3

48,6

52,1

52,0

52,5

Meksyk

96,9

104,4

165,4

150,9

164,5

170,8

171,2

167,9

160,7

Nigeria

18,6

33,4

34,1

31,4

30,5

34,7

37,883

22,178

7,693

Pakistan

13,5

20,7

30,2

32,8

33,6

35,7

35,5

33,2

35,9

Polska

-- --

49,4

44,1

64,8

76,7

93,8

97,3

98,8

125,8

Peru

12,9

20

30,8

28,7

27,7

29,5

31,2

28,7

28,2

Rosja

-- --

-- --

121,4

160,0

147,4

175,6

196,8

229,1

252,1

Tajlandia

17,5

28,1

100

79,7

59,4

51,8

51,3

51,6

55,2

Turcja

26,0

49,4

73,8

117,1

131,0

144,4

161,1

169,3

207,9

Wenezuela

35,3

33,2

35,5

42,0

36,3

37,8

39,4

45,7

44,6

Węgry

13,9

21,2

31,7

29,5

35,0

47,5

63,5

66,1

107,7

Ogół państw

929,173

1,326,626

1,951,397

2,256,415

2,571,461

2,752,244

2,740,149

2,983,659

3,357,222

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Global Development Finance, II: Sumary and country tables 2008, Wydawnictwa Banku Światowego 2008 r.

Na koniec 2006 roku listę najbardziej zadłużonych państw, na bazie danych Banku Światowego, rozpoczynają Chiny, Brazylia oraz Rosja. Ciekawe, czy te kilka cyfr ma znaczenie, jeśli jedną transkacją można przesłać nadwyżki finansowe i po problemie. Problemem jest, gdy nie można spłacić długu krótkoterminowo.

Na uwagę zasługuje fakt, iż kwota zadłużenia ulega w kolejnych latach zwiększeniu. Dane dotyczące wielu państw są niepełne lub też niemiarodajne. Egzemplifikacją tego jest chociażby Korea Północna, której wysokość zadłużenia nie jest podawana w publikacjach BŚ.

Z danych zwartych w tabeli  widać, iż do najbardziej zadłużonych państw świata zalicza się obecnie Chiny i  Brazylię. Takie rozumienie problemu zadłużenia, wyrażane w bezwzględnej wysokości długu, bywa mylące, gdyż Chiny obecnie należą do najbardziej rozwijających się gospodarek świata o najwyższych rezerwach dewiz. Przewiduje się, iż w perspektywie 25 lat może nastąpić sytuacja, w której Chiny staną się pierwszą potęgą gospodarczą świata. Obecnie mówi się, iż już spychają Niemcy na czwarte miejsce w tym rankingu. Wedle powyższych danych, kolejnym zadłużonym państwem jest Federacja Rosyjska, której PKB równy jest produktowi małego państwa europejskiego, jakim jest Holandia. W tym wypadku mamy do czynienia z zadłużeniem wynikającym z transformacji gospodarczej przez jakie ten kraj wciąż przechodzi. Sukcesor Związku Radzieckiego obarczony długiem, gospodarką w stanie zapaści ma ogromne szanse do wyjścia z impasu.

Siłą napędową tejże gospodarki bowiem są kopaliny, jak ropa naftowa i gaz ziemny, które są eksportowane do Europy Zachodniej. To właśnie one zmniejszają deficyt budżetowy i zwiększają rezerwy dewizowe, ale to też się kiedyś skończy. Cóż z tego, jeśli państwo to nadal ma nierestrukturyzowaną gospodarkę i w swoich statystykach dzieli świat na bliską i daleką zagranicę. Argentyna, Meksyk i Indonezja nadal odczuwają skutki kryzysów. Na 20 państw, wymienianych przez powyższe, źródło Polska znajduje się na znaczącej pozycji, jako dziewiąte państwo. U nas wzrasta zadłużenie wewnętrzne i to staje się problemem.

Dane powyższe unaoczniają dysproporcje w wielkości zadłużenia zewnętrznego poszczególnych państw, zwracając uwagę, iż państwa te, choć poza wspólnym mianownikiem, jakim jest zadłużenie, nie mają wielu punktów wspólnych. Państwa takie jak Polska, Indie oraz Argentyna różnią się pod wieloma względami.

Bank Światowy zadłużenie państw prezentuje w grupach wedle umownego podziału regionalnego. Występuje wyodrębnienie  regionów nie wedle kryterium kontynentu, a kryterium bliskości socjoekonomicznej. To też dyskusyjne. Nie można porównać Indii do Polski czy Senegalu. Każde państwo ma swoją specyfikę. Od lat mówi się o roli funduszu walutowego. Nie da się zanegować jednego, potrzeba jest wzajemna współpraca. Bez współpracy i wzajemnych regulacji może dojść do sytuacji, w którym piraci wskakują na statki, a sędzia tego państwa będzie sprawował funkcje w międzynarodowym trybunale. Problem zadłużenia może zatem dotyczyć każdego państwa. Znany strateg pisał Chcesz pokoju szykuj się na wojnę. Trzymajmy rękę na pulsie i współpracujmy, gdyż nawet budżet domowy musi być trzymany w ryzach. Łatwe kredyty ciężko spłacać.

Czytany 20338 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04